TCK m. 245 kapsamında düzenlenen banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması suçu, ödeme sistemlerine duyulan güveni korumayı amaçlayan özel bir malvarlığı suçudur. Kanun koyucu, banka kartı ve kredi kartlarının günlük yaşamda yaygın biçimde kullanılması nedeniyle ortaya çıkan hukuka aykırı yarar sağlama fiillerini ayrı bir suç tipi olarak düzenlemiştir.
Madde incelendiğinde tek bir suçtan değil, birbirinden farklı unsurlara sahip üç ayrı suç tipinden söz edildiği görülür. İlk fıkrada başkasına ait gerçek bir banka veya kredi kartının kart sahibinin ya da kartın kendisine verilmesi gereken kişinin rızası dışında kullanılması suretiyle yarar sağlanması cezalandırılmıştır. İkinci fıkrada sahte banka veya kredi kartı üretme, satma, devretme, satın alma veya kabul etme fiilleri suç olarak tanımlanmıştır. Üçüncü fıkrada ise sahte oluşturulan veya üzerinde sahtecilik yapılan kartın kullanılması suretiyle yarar sağlanması yaptırıma bağlanmıştır.
Suçun koruduğu hukuki değer yalnızca kart sahibinin malvarlığı değildir. Bankacılık sistemine duyulan güven, elektronik ödeme araçlarının güvenli biçimde kullanılabilmesi ve ekonomik düzenin korunması da madde ile güvence altına alınmaktadır. Bu nedenle suçun mağduru çoğu zaman yalnızca kart sahibi olarak değerlendirilmez. Somut olayın özelliklerine göre kartı çıkaran banka veya ödeme kuruluşu da suçtan zarar gören sıfatına sahip olabilir.
TCK m. 245’in en önemli özelliklerinden biri, hırsızlık, dolandırıcılık ve bilişim suçlarıyla sık sık kesişen bir yapıya sahip olmasıdır. Kartın ele geçirilme şekli, kart bilgilerinin hangi yöntemle temin edildiği, işlemin fiziksel kartla mı yoksa yalnızca kart verileri kullanılarak mı gerçekleştirildiği ve failin elde ettiği menfaatin niteliği doğru suç vasfının belirlenmesinde doğrudan etkili olur. Bu nedenle banka veya kredi kartı kullanılarak gerçekleştirilen her hukuka aykırı işlem otomatik olarak TCK m. 245 kapsamında değerlendirilmez.
Madde uygulamasında en sık karşılaşılan olaylar arasında çalınan kartla alışveriş yapılması, internet üzerinden kart bilgilerinin kullanılması, kopyalanan kartlarla POS cihazlarından işlem gerçekleştirilmesi, sahte kart üretimi ve kart verilerinin kullanılarak elektronik ortamda ödeme yapılması yer almaktadır. Teknolojik gelişmelerle birlikte sanal kartlar, mobil ödeme sistemleri ve dijital cüzdanlar üzerinden gerçekleştirilen işlemler de TCK m. 245 kapsamında yapılan değerlendirmelerde önem kazanmıştır.
TCK m. 245/1 Kapsamında Başkasına Ait Kartın Rıza Dışında Kullanılması
TCK m. 245’in birinci fıkrasında düzenlenen suç, başkasına ait banka veya kredi kartının kart sahibinin ya da kartın kendisine verilmesi gereken kişinin rızası olmaksızın kullanılması ve bu kullanım sonucunda failin veya bir başkasının yarar sağlamasıyla oluşur. Uygulamada en sık karşılaşılan TCK m. 245 vakaları bu fıkra kapsamında değerlendirilmektedir.
Suçun oluşabilmesi için öncelikle ortada gerçek ve geçerli bir banka veya kredi kartının bulunması gerekir. Kartın çalıntı olması şart değildir. Kaybedilen, unutulan, emanet edilen veya herhangi bir şekilde ele geçirilen kartlar da suçun konusunu oluşturabilir. Belirleyici olan husus kartın hukuka uygun kullanım yetkisinin failde bulunmamasıdır.
Kartın yalnızca ele geçirilmiş olması suçun oluşması için yeterli değildir. Kanun, kartın kullanılması suretiyle failin veya üçüncü bir kişinin ekonomik yarar elde etmesini aramaktadır. Bu nedenle ele geçirilen kartla herhangi bir işlem yapılmadan yakalanan kişi bakımından TCK m. 245/1 değil, somut olayın özelliklerine göre başka suçlar veya hazırlık hareketleri gündeme gelebilir.
Yarar sağlama unsuru oldukça geniş yorumlanmaktadır. Kartla alışveriş yapılması, para çekilmesi, internet üzerinden ürün veya hizmet satın alınması, elektronik para yüklenmesi ya da borç ödenmesi bu kapsamda değerlendirilebilir. Elde edilen menfaatin yüksek miktarda olması zorunlu değildir. Çok düşük tutarlı işlemler dahi suçun oluşmasına engel teşkil etmez.
Rıza unsuru bakımından yalnızca kart sahibinin iradesi dikkate alınmaz. Kanun metninde ayrıca “kartın kendisine verilmesi gereken kişi” ifadesine yer verilmiştir. Örneğin bankanın henüz teslim etmediği bir kredi kartının üçüncü kişiler tarafından ele geçirilerek kullanılması halinde kart fiilen kart sahibine ulaşmamış olsa bile suç oluşabilir.
Birinci fıkranın uygulanabilmesi için kartın kullanılması ile elde edilen yarar arasında doğrudan bağlantı bulunmalıdır. Fail kartı kullanmasına rağmen herhangi bir nedenle işlem gerçekleşmez veya ekonomik menfaat elde edilemezse tamamlanmış suç değil, koşulların varlığı halinde teşebbüs hükümleri değerlendirilebilir.
Uygulamada sık karşılaşılan örneklerden biri, mağdurun kredi kartının çalınmasından kısa süre sonra çeşitli iş yerlerinde alışveriş yapılmasıdır. Benzer şekilde internet sitelerinde kart bilgilerinin kullanılarak sipariş verilmesi de kartın fiziken ele geçirilmesini gerektirmeden bu fıkra kapsamında sorumluluğa yol açabilir. Kart numarası, son kullanma tarihi ve güvenlik kodunun kullanılması suretiyle gerçekleştirilen işlemler de kartın kullanılması olarak kabul edilmektedir.
Birinci fıkrada düzenlenen suçun en önemli özelliklerinden biri, fail ile kart sahibi arasında önceden kurulmuş hukuki ilişkinin tek başına cezai sorumluluğu ortadan kaldırmamasıdır. Kartın belirli bir amaçla teslim edilmiş olması, verilen yetkinin sınırlarının aşılması halinde suçun oluşmasını engellemez. Bu nedenle rızanın kapsamı her somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir.
Banka veya Kredi Kartının Ele Geçirilmesi ve Elde Bulundurulması
TCK m. 245 bakımından kartın hangi yöntemle failin eline geçtiği çoğu olayda önem taşımakla birlikte, suçun oluşumu açısından tek başına belirleyici değildir. Kart hırsızlık yoluyla alınmış, kaybedilmiş olarak bulunmuş, unutulmuş bir yerden temin edilmiş veya güven ilişkisi içerisinde geçici olarak teslim edilmiş olabilir. Asıl değerlendirme kartın daha sonra hangi amaçla ve nasıl kullanıldığı üzerinde yoğunlaşır.
Birinci fıkrada düzenlenen suç bakımından kartın ele geçirilmesi hazırlık niteliğinde bir hareket olarak kabul edilir. Kanun, kartın yalnızca failin zilyetliğine geçmesini cezalandırmamış, kullanım sonucunda yarar elde edilmesini aramıştır. Bu nedenle mağdura ait kartı yanında bulunduran kişinin henüz herhangi bir işlem gerçekleştirmemiş olması halinde TCK m. 245/1 kapsamındaki suç tamamlanmış sayılmaz.
Kartın ele geçirilme biçimi ise çoğu zaman başka suçların oluşup oluşmadığının belirlenmesinde önem kazanır. Örneğin kartın mağdurun rızası dışında alınması halinde ayrıca hırsızlık suçu değerlendirilebilir. Kartın tehdit veya cebir kullanılarak elde edilmesi halinde farklı suç tipleri gündeme gelebilir. Bu nedenle soruşturmalarda kartın kullanımına ilişkin eylem ile kartın elde edilmesine ilişkin eylem ayrı ayrı incelenmektedir.
Banka veya kredi kartının elde bulundurulması da tek başına TCK m. 245/1 kapsamında cezalandırılan bir fiil değildir. Buna karşılık somut olayın özellikleri, failin amacı ve ele geçirilen diğer materyaller değerlendirilerek suç işleme iradesine ilişkin deliller ortaya çıkabilir. Özellikle çok sayıda farklı kişiye ait kartın, kart bilgilerinin veya ödeme araçlarının birlikte ele geçirilmesi halinde olayın niteliği değişebilir.
İnternet ortamında işlenen vakalarda fiziksel kartın ele geçirilmesi her zaman gerekli değildir. Kart numarası, son kullanma tarihi, güvenlik kodu veya sanal kart verilerinin temin edilmesi suretiyle de kartın kullanımına yönelik suçlar işlenebilir. Bu nedenle güncel yargı kararlarında kartın maddi varlığından çok ödeme sistemine erişim sağlayan verilerin kullanılıp kullanılmadığı önem taşımaktadır.
Özellikle oltalama saldırıları, sahte internet siteleri, zararlı yazılımlar veya veri sızıntıları sonucunda elde edilen kart bilgilerinin kullanılması halinde fail çoğu zaman kartı hiç görmeden suçun icra hareketlerini gerçekleştirebilmektedir. Elektronik ticaretin yaygınlaşmasıyla birlikte bu yöntemler, fiziksel kartın kullanıldığı klasik vakalardan daha sık görülmeye başlamıştır.
Kartın ele geçirilmesi ile kartın kullanılması arasında uzun bir zaman bulunması da suçun oluşumunu engellemez. Failin kartı belirli bir süre muhafaza ettikten sonra kullanması halinde suç, yararın elde edildiği anda tamamlanır. Bu nedenle zamanaşımı ve diğer ceza hukuku sonuçları bakımından kartın ilk kez ele geçirildiği tarih değil, suçun tamamlandığı tarih esas alınır.
Kart Sahibinin Rızası, Rızanın Sınırları ve Kullanım Yetkisinin Aşılması
TCK m. 245/1 kapsamında cezai sorumluluğun doğabilmesi için kartın kart sahibinin veya kartın kendisine verilmesi gereken kişinin rızası dışında kullanılması gerekir. Bu nedenle rızanın bulunup bulunmadığı kadar, verilen rızanın kapsamı da önem taşır. Birçok davada tartışma kartın kullanılıp kullanılmadığı üzerinde değil, kullanımın verilen yetki sınırları içerisinde kalıp kalmadığı üzerinde yoğunlaşmaktadır.
Geçerli bir rızadan söz edilebilmesi için kart sahibinin iradesinin serbest şekilde açıklanmış olması gerekir. Hata, hile, aldatma veya irade sakatlığı oluşturan yöntemlerle alınan onay hukuken geçerli kabul edilmez. Kart sahibinin gerçek iradesini yansıtmayan bir onaya dayanılarak gerçekleştirilen işlemler, somut olayın özelliklerine göre TCK m. 245 kapsamında değerlendirilebilir.
Kartın belirli bir amaçla teslim edilmesi, kart üzerinde sınırsız tasarruf yetkisi verildiği anlamına gelmez. Örneğin kart sahibinin belirli bir alışverişin yapılması amacıyla kartını bir yakınına vermesi ve bu kişinin verilen talimatın dışına çıkarak farklı harcamalar gerçekleştirmesi halinde, kullanım yetkisinin aşılıp aşılmadığı incelenir. Yetki sınırlarının bilinçli şekilde aşılması durumunda TCK m. 245/1 kapsamında sorumluluk doğabilir.
Benzer şekilde işveren tarafından çalışanına verilen şirket kartlarının, aile bireylerine bırakılan banka kartlarının veya ortak kullanım amacıyla teslim edilen ödeme araçlarının kullanımında da rızanın kapsamı önem taşır. Kartın teslim edilmiş olması tek başına hukuka uygunluk nedeni oluşturmaz. Kart sahibinin hangi işlemlere izin verdiğinin somut delillerle belirlenmesi gerekir.
Uygulamada sık karşılaşılan uyuşmazlıklardan biri, kart sahibinin şifresini de paylaşmış olmasıdır. Şifrenin bilinmesi veya kartın gönüllü olarak teslim edilmesi, sonradan gerçekleştirilen her işlemin rızaya dayandığını göstermez. Kart sahibinin kabul ettiği kullanım sınırlarının aşılması halinde ceza sorumluluğu gündeme gelebilir.
Bir diğer tartışma konusu da aile içindeki kart kullanımlarıdır. Eşler, çocuklar veya diğer yakın akrabalar arasında gerçekleşen işlemlerde kartın geçmişte ortak şekilde kullanılmış olması, her olay bakımından otomatik bir rıza karinesi oluşturmaz. Kart sahibinin iradesi, taraflar arasındaki ilişki ve kullanım alışkanlıkları birlikte değerlendirilir. Bununla birlikte kanunda düzenlenen şahsi cezasızlık sebepleri ayrıca dikkate alınmalıdır.
Rızanın geri alınması da önem taşır. Kart sahibi başlangıçta kullanım izni vermiş olsa dahi daha sonra bu izni kaldırabilir. İznin kaldırıldığının bilinmesine rağmen kartın kullanılmaya devam edilmesi halinde hukuki değerlendirme değişebilir. Bu nedenle taraflar arasındaki ilişkinin geçmişi kadar, işlemin yapıldığı tarihteki irade durumu da araştırılır.
Yargı kararlarında kartın teslim edilme amacı, taraflar arasındaki güven ilişkisi, harcama miktarı, önceki kullanım alışkanlıkları ve kart sahibinin beyanları birlikte değerlendirilerek sonuca ulaşılmaktadır. Tek bir olguya dayanılarak rızanın varlığı veya yokluğu konusunda kesin sonuca gidilmesi çoğu zaman mümkün değildir.
TCK m. 245/2 Kapsamında Sahte Banka veya Kredi Kartı Üretme, Satma, Devretme, Satın Alma veya Kabul Etme
TCK m. 245’in ikinci fıkrası, henüz kullanılmamış olsa dahi sahte banka veya kredi kartlarının dolaşıma sokulmasına yönelik faaliyetleri bağımsız bir suç olarak düzenlemektedir. Bu hüküm ile amaçlanan, ödeme sistemlerine yönelik tehlikenin daha erken aşamada önlenmesidir. Bu nedenle failin sahte kartı kullanarak ekonomik yarar elde etmesi aranmaz.
Fıkra kapsamında cezalandırılan hareketler sahte banka veya kredi kartı üretmek, satmak, devretmek, satın almak veya kabul etmektir. Kanun koyucu seçimlik hareketli bir suç tipi oluşturmuştur. Bu hareketlerden herhangi birinin gerçekleştirilmesi suçun oluşması için yeterlidir.
Sahte karttan anlaşılması gereken, gerçekte mevcut olmayan bir banka veya kredi kartının oluşturulması ya da mevcut bir kartın hukuka aykırı şekilde yeniden üretilmesidir. Kartın fiziksel olarak birebir kopyalanması, manyetik şeridinin çoğaltılması, çip bilgilerinin aktarılması veya ödeme sistemlerinde geçerli olacak şekilde sahte kart hazırlanması bu kapsamda değerlendirilebilir.
Suçun oluşabilmesi için üretilen veya dolaşıma sokulan kartın başkalarına zarar verme ve ödeme sistemlerinde kullanılabilme niteliğine sahip olması gerekir. Teknik olarak herhangi bir işlem yapma kabiliyeti bulunmayan, yalnızca kart görünümüne sahip bir nesnenin her olayda bu suç kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir. Kartın niteliği çoğu zaman bilirkişi incelemeleriyle tespit edilmektedir.
İkinci fıkrada dikkat çeken hususlardan biri, yalnızca üreticilerin değil, sahte kartı satın alan veya kabul eden kişilerin de cezalandırılmasıdır. Böylece sahte kart piyasasının tüm aşamalarına müdahale edilmesi amaçlanmıştır. Failin kartı bizzat üretmiş olması şart değildir. Sahte olduğunu bilerek teslim alan kişi de aynı hüküm kapsamında sorumlu tutulabilir.
Suçun manevi unsuru kasttır. Failin kartın sahte olduğunu bilmesi gerekir. Sahte olduğunu bilmeden kartı satın alan veya teslim alan kişinin TCK m. 245/2 kapsamında cezalandırılması mümkün değildir. Bu nedenle soruşturmalarda failin bilgi düzeyi ve kartın niteliğini bilip bilmediği özel olarak araştırılmaktadır.
Günümüzde sahte kart üretimi çoğu zaman organize şekilde gerçekleştirilmektedir. Kart kopyalama cihazları, veri aktarım ekipmanları, yasa dışı veri tabanları ve uluslararası kart bilgisi ticareti bu suçlarla bağlantılı olarak karşımıza çıkmaktadır. Özellikle büyük miktarda kart verisinin ele geçirildiği soruşturmalarda TCK m. 245/2, örgütlü suç ve bilişim suçlarına ilişkin hükümlerle birlikte değerlendirilebilmektedir.
İkinci fıkrada düzenlenen suç ile üçüncü fıkrada düzenlenen sahte kartın kullanılması suçu birbirinden farklıdır. Sahte kartın üretilmesi veya dolaşıma sokulması suçun oluşması için yeterli olup ayrıca kullanılması gerekmez. Buna karşılık sahte kartın kullanılarak yarar sağlanması halinde üçüncü fıkradaki suç da gündeme gelebilir. Somut olayın özelliklerine göre fail her iki suçtan da sorumlu tutulabilir.
TCK m. 245/3 Kapsamında Sahte Kartın Kullanılması Suretiyle Yarar Sağlama
TCK m. 245’in üçüncü fıkrası, sahte oluşturulan veya üzerinde sahtecilik yapılan banka ya da kredi kartının kullanılması suretiyle yarar sağlanmasını cezalandırmaktadır. Bu suç tipi, ikinci fıkrada düzenlenen sahte kart üretimi veya dolaşımı suçundan farklı olarak doğrudan ekonomik menfaat elde edilmesine yöneliktir.
Üçüncü fıkranın uygulanabilmesi için öncelikle ortada sahte bir banka veya kredi kartının bulunması gerekir. Kart tamamen sahte olarak üretilmiş olabileceği gibi, gerçek bir kartın verileri değiştirilerek veya kopyalanarak da oluşturulmuş olabilir. Önemli olan, kullanılan kartın hukuken geçerli ve gerçek bir ödeme aracı niteliğinde olmamasıdır.
Suçun tamamlanabilmesi için sahte kartın kullanılması ve bu kullanım sonucunda failin veya bir başkasının yarar sağlaması gerekir. Kartın yalnızca taşınması, muhafaza edilmesi veya kullanılmaya hazırlanması yeterli değildir. Ekonomik bir menfaat elde edildiği anda suç tamamlanır.
Yarar kavramı geniş yorumlanmaktadır. Sahte kartla alışveriş yapılması, nakit para çekilmesi, elektronik para yüklenmesi, borç ödenmesi veya herhangi bir mal ya da hizmet temin edilmesi bu kapsamda değerlendirilebilir. Menfaatin miktarı suçun oluşumu bakımından belirleyici değildir.
İnternet üzerinden gerçekleştirilen işlemler de üçüncü fıkra kapsamında değerlendirilebilir. Özellikle kopyalanmış kart verileri kullanılarak elektronik ticaret sitelerinde yapılan alışverişler, fiziksel kart kullanılmasa dahi sahte kart kullanımına ilişkin hükümler kapsamında incelenebilmektedir. Günümüzde birçok soruşturma bu yöntemlerle gerçekleştirilen işlemlerden kaynaklanmaktadır.
Suçun manevi unsuru kasttır. Failin kullandığı kartın sahte olduğunu bilmesi gerekir. Kartın sahte olduğunu bilmeyen kişinin üçüncü fıkra kapsamında cezalandırılması mümkün değildir. Bu nedenle kartın elde edilme şekli, kullanım biçimi, işlem yoğunluğu ve diğer deliller failin bilgi düzeyinin tespitinde önem taşır.
Üçüncü fıkrada düzenlenen suç ile dolandırıcılık suçu arasında zaman zaman benzerlik kurulsa da korunan hukuki değer ve suçun yapısı farklıdır. Kanun koyucu, ödeme sistemlerine yönelik bu tür saldırıları özel bir hükümle düzenlemiş ve sahte kart kullanımını bağımsız bir suç tipi olarak kabul etmiştir.
Sahte kartı üreten kişi ile kartı kullanan kişinin farklı olması mümkündür. Bu durumda kartı üreten veya temin eden kişiler ikinci fıkra kapsamında, sahte kartı kullanarak yarar sağlayan kişi ise üçüncü fıkra kapsamında sorumlu tutulabilir. Aynı kişinin hem sahte kartı üretmesi hem de kullanması halinde ise somut olayın özelliklerine göre her iki fıkranın birlikte değerlendirilmesi gerekebilir.
Özellikle uluslararası kart kopyalama organizasyonlarında, kart verilerini ele geçiren kişiler ile bu verileri kullanarak alışveriş yapan kişiler çoğu zaman farklıdır. Ceza sorumluluğunun belirlenmesinde her failin gerçekleştirdiği eylem ayrı ayrı değerlendirilmekte, iştirak hükümleri de ayrıca incelenmektedir.
TCK m. 245 Suçunun Cezası
TCK m. 245 kapsamında düzenlenen suçların cezaları, fıkralara göre farklılık göstermektedir. Kanun koyucu, kartın hukuka aykırı kullanılması, sahte kart üretilmesi ve sahte kartın kullanılması fiillerini ayrı suçlar olarak kabul etmiş ve her biri için farklı yaptırımlar öngörmüştür.
Birinci fıkrada düzenlenen suçta fail, başkasına ait banka veya kredi kartını kart sahibinin veya kartın kendisine verilmesi gereken kişinin rızası dışında kullanarak kendisine ya da bir başkasına yarar sağlamaktadır. İkinci fıkrada ise henüz kart kullanılmadan önce sahte kart üretimi ve dolaşımı cezalandırılmaktadır. Üçüncü fıkrada yaptırım altına alınan fiil ise sahte oluşturulan veya üzerinde sahtecilik yapılan kartın kullanılması suretiyle yarar elde edilmesidir.
Kanunda öngörülen cezalar aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
| Suç Tipi | Kanun Maddesi | Hapis Cezası | Adli Para Cezası |
|---|---|---|---|
| Başkasına ait banka veya kredi kartının rıza dışında kullanılması ve yarar sağlanması | TCK m. 245/1 | 3 yıldan 6 yıla kadar | 5.000 güne kadar |
| Sahte banka veya kredi kartı üretme, satma, devretme, satın alma veya kabul etme | TCK m. 245/2 | 3 yıldan 7 yıla kadar | 10.000 güne kadar |
| Sahte oluşturulan veya üzerinde sahtecilik yapılan kartı kullanarak yarar sağlama | TCK m. 245/3 | 4 yıldan 8 yıla kadar | 5.000 güne kadar |
Bu suçların tamamı bakımından hapis cezası ile adli para cezası birlikte öngörülmüştür. Mahkeme yalnızca hapis cezasına veya yalnızca adli para cezasına hükmedemez. Kanundaki düzenleme gereği her iki yaptırımın birlikte uygulanması gerekir.
Cezanın kesin miktarı belirlenirken failin kastının yoğunluğu, meydana gelen zarar, suçun işleniş biçimi, kullanılan yöntemler, failin suçtan sonraki davranışları ve TCK’nın genel hükümlerinde yer alan bireyselleştirme ölçütleri dikkate alınmaktadır. Bunun yanında teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, etkin pişmanlık ve şahsi cezasızlık sebepleri gibi kurumlar da verilecek ceza üzerinde doğrudan etkili olabilir.
Özellikle sahte kart üretimi ve kart kopyalama faaliyetlerinin organize şekilde gerçekleştirilmesi halinde, olayın niteliğine göre örgüt suçlarına ilişkin hükümler de ayrıca değerlendirilebilmektedir. Bu tür soruşturmalarda ceza miktarı yalnızca TCK m. 245 hükümlerine göre değil, bağlantılı suçlar bakımından uygulanacak yaptırımlar dikkate alınarak belirlenmektedir.
TCK m. 245 Suçlarında HAGB, Erteleme ve Adli Para Cezasına Çevirme İmkanı
TCK m. 245 kapsamında düzenlenen suçlarda verilen cezanın niteliği ve miktarı, hükmün açıklanmasının geri bırakılması, hapis cezasının ertelenmesi ve seçenek yaptırımların uygulanıp uygulanamayacağı bakımından önem taşımaktadır. Bu değerlendirme yapılırken kanundaki ceza aralıkları kadar, somut olay sonunda hükmedilen nihai ceza miktarı da dikkate alınır.
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması
CMK hükümleri uyarınca hükmün açıklanmasının geri bırakılabilmesi için kanunda öngörülen şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir. TCK m. 245 suçlarında teorik olarak HAGB kararı verilmesi mümkündür. Bununla birlikte özellikle ikinci ve üçüncü fıkralarda öngörülen yüksek ceza miktarları nedeniyle uygulamada bu sonuca ulaşılması çoğu olayda kolay değildir.
Mahkeme tarafından belirlenen sonuç cezanın ilgili mevzuatta öngörülen sınırlar içerisinde kalması, sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmaması ve yeniden suç işlemeyeceği yönünde olumlu kanaat oluşması halinde HAGB değerlendirmesi yapılabilir.
Hapis Cezasının Ertelenmesi
Hapis cezasının ertelenmesi de belirli şartların gerçekleşmesine bağlıdır. Mahkeme, sanığın kişilik özelliklerini, yargılama sürecindeki tutumunu ve yeniden suç işleme ihtimalini değerlendirerek erteleme kararı verebilir.
TCK m. 245 davalarında özellikle ilk kez suç işlediği kabul edilen sanıklar bakımından erteleme talebi sıkça gündeme gelmektedir. Buna karşılık suçun işleniş şekli, elde edilen menfaatin büyüklüğü, planlı hareket edilip edilmediği ve dosyadaki diğer deliller mahkemenin değerlendirmesinde etkili olmaktadır.
Adli Para Cezasına Çevirme
Kısa süreli hapis cezalarının adli para cezasına çevrilmesi, Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenen bir bireyselleştirme kurumudur. Ancak TCK m. 245 bakımından kanunda öngörülen alt sınırlar dikkate alındığında bu imkan oldukça sınırlıdır.
Birinci fıkrada alt sınır üç yıl, ikinci fıkrada üç yıl, üçüncü fıkrada ise dört yıl hapis cezası olarak belirlenmiştir. Bu nedenle suçun temel şekli bakımından hükmedilecek cezaların doğrudan adli para cezasına çevrilmesi mümkün olmamaktadır. Teşebbüs, iştirak, etkin pişmanlık veya diğer indirim sebepleri sonucunda ortaya çıkan nihai ceza miktarı ayrıca değerlendirilmelidir.
Ceza İnfazına İlişkin Değerlendirme
TCK m. 245 suçlarında soruşturma ve kovuşturma aşamasında ortaya konulacak hukuki savunmalar kadar, cezanın bireyselleştirilmesine ilişkin talepler de önem taşır. Etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması, zararın giderilmesi, teşebbüs hükümleri veya iştirak ilişkisinin doğru tespit edilmesi, hükmedilecek nihai ceza üzerinde doğrudan etkili olabilir.
Bu nedenle yalnızca suçun oluşup oluşmadığı değil, oluştuğunun kabul edildiği durumlarda uygulanabilecek lehe hükümlerin tamamının ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.
Yakın Akrabalar Bakımından Şahsi Cezasızlık Sebebi
TCK m. 245 bakımından genel kural, banka veya kredi kartının hukuka aykırı şekilde kullanılması halinde failin cezalandırılmasıdır. Bununla birlikte kanun koyucu, aile ilişkilerinin ve yakın hısımlık bağlarının özelliklerini dikkate alarak belirli kişiler bakımından özel bir düzenleme öngörmüştür.
TCK m. 245/4 uyarınca birinci fıkrada düzenlenen suçun;
1. Haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin zararına olarak diğer eş tarafından,
2. Üstsoy veya altsoy ya da bu derecede kayın hısımlarından birinin zararına olarak işlenmesi halinde,
3. Evlat edinen veya evlatlığın zararına olarak işlenmesi halinde,
4. Aynı konutta beraber yaşayan kardeşlerden birinin zararına olarak işlenmesi halinde,
ilgili kişi hakkında cezaya hükmolunmaz.
Bu düzenleme bir hukuka uygunluk nedeni değil, şahsi cezasızlık sebebidir. Fiil hukuka aykırı olma niteliğini korumaktadır. Suçun kanuni unsurları gerçekleşmekte, ancak kanun koyucu aile içi ilişkiler nedeniyle failin cezalandırılmamasını tercih etmektedir.
Şahsi cezasızlık sebebi yalnızca TCK m. 245/1 bakımından uygulanır. Sahte kart üretimini düzenleyen ikinci fıkra veya sahte kartın kullanılmasını düzenleyen üçüncü fıkra bakımından bu hükümden yararlanılması mümkün değildir. Bu nedenle yakın akrabalık ilişkisi her durumda ceza sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Aynı şekilde eşler bakımından cezasızlık sonucunun doğabilmesi için haklarında verilmiş bir ayrılık kararının bulunmaması gerekir. Evlilik birliği devam etmekle birlikte mahkeme tarafından verilmiş bir ayrılık kararı varsa şahsi cezasızlık hükmünün uygulanması mümkün olmayabilir.
Kardeşler yönünden ise kanun ek bir şart öngörmüştür. Kardeşlik bağı tek başına yeterli değildir. Kardeşlerin aynı konutta birlikte yaşamaları gerekir. Farklı şehirlerde veya farklı adreslerde yaşayan kardeşler bakımından bu hükmün uygulanması mümkün değildir.
Şahsi cezasızlık sebebinin varlığı halinde sanık hakkında mahkumiyet kararı verilmez. Bu nedenle soruşturma ve kovuşturma aşamalarında taraflar arasındaki akrabalık ilişkisinin ve birlikte yaşama şartlarının doğru şekilde tespit edilmesi önem taşımaktadır.
TCK m. 245 Suçunda Etkin Pişmanlık
Banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması suçunda etkin pişmanlık hükümleri uygulanabilmektedir. TCK m. 245 kapsamında düzenlenen suçlar malvarlığına karşı suçlar arasında kabul edildiğinden, şartların bulunması halinde TCK m. 168 hükümlerinden yararlanılması mümkündür.
Failin, mağdurun uğradığı zararı aynen iade veya tazmin suretiyle tamamen gidermesi halinde cezada indirim yapılır. Zararın hangi aşamada giderildiği uygulanacak indirim oranını doğrudan etkiler.
Soruşturma başlamadan önce zararın tamamen giderilmesi halinde verilecek cezanın üçte ikisine kadar indirim yapılabilir. Soruşturma başladıktan sonra ancak hüküm verilmeden önce zararın tamamen giderilmesi halinde ise verilecek cezanın yarısına kadar indirim uygulanabilir.
Kısmi giderim etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması için kural olarak yeterli değildir. Ancak mağdurun açık rızasının bulunması halinde kısmi giderim de etkin pişmanlık kapsamında değerlendirilebilir. Bu nedenle zarar miktarının doğru belirlenmesi ve ödemenin usulüne uygun şekilde belgelendirilmesi önem taşımaktadır.
Etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için giderimin gerçek ve samimi olması gerekir. Zararın üçüncü kişiler tarafından karşılanması veya tahsilat işlemleri sonucunda kendiliğinden ortadan kalkması her olayda etkin pişmanlık sonucunu doğurmaz. Mahkeme, zararın hangi şekilde giderildiğini ve kanundaki şartların gerçekleşip gerçekleşmediğini ayrıca değerlendirir.
Ayrıntılı bilgi: Etkin Pişmanlıktan Nasıl Yararlanılır?
TCK m. 245 Suçunun Hırsızlık, Dolandırıcılık, Güveni Kötüye Kullanma ve Bilişim Sistemine Girme Suçlarından Farkı
Banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması suçu, uygulamada birçok farklı suç tipiyle karıştırılabilmektedir. Kartın ele geçirilme şekli, kullanım yöntemi ve failin gerçekleştirdiği hareketler doğru değerlendirilmediğinde hatalı suç vasıflandırmaları ortaya çıkabilmektedir.
Hırsızlık suçunda korunan hukuki değer zilyetlik ve malvarlığıdır. TCK m. 245’te ise kartın hukuka aykırı şekilde kullanılması ve ödeme sistemleri üzerinden yarar sağlanması cezalandırılmaktadır. Bu nedenle kartın çalınması ayrı, çalınan kartın kullanılması ayrı suçlar oluşturabilir. Fail önce hırsızlık suçunu, ardından TCK m. 245 kapsamında düzenlenen suçu işlemiş olabilir.
Dolandırıcılık suçunda mağdurun aldatılması ve bu aldatma sonucunda iradesinin sakatlanması gerekir. Buna karşılık TCK m. 245 bakımından kart sahibinin veya bankanın aldatılması zorunlu değildir. Kartın hukuka aykırı kullanılması ve yarar sağlanması suçun oluşması için yeterlidir.
Güveni kötüye kullanma suçunda malın hukuka uygun şekilde teslim edilmesi ve sonrasında teslim amacına aykırı tasarrufta bulunulması söz konusudur. Kartın belirli bir amaçla teslim edilmesi ve bu yetkinin aşılması halinde somut olayın özelliklerine göre TCK m. 245 ile güveni kötüye kullanma suçu arasındaki sınırın dikkatle değerlendirilmesi gerekir.
Bilişim sistemine girme suçu ise bilişim sisteminin tamamına veya bir kısmına hukuka aykırı şekilde erişilmesini cezalandırmaktadır. Kart bilgilerinin ele geçirilmesi sırasında bilişim sistemine hukuka aykırı erişim sağlanmışsa fail hem bilişim suçlarından hem de TCK m. 245 hükümlerinden sorumlu tutulabilir. Bu nedenle birçok soruşturmada birden fazla suç tipi birlikte değerlendirilmektedir.
TCK m. 245 Suçunda İçtima, Zincirleme Suç ve Aynı Kartla Birden Fazla İşlem
TCK m. 245 dosyalarında en sık karşılaşılan tartışmalardan biri, birden fazla işlemin tek suç mu yoksa birden fazla suç mu oluşturduğu meselesidir. Özellikle kısa zaman aralıkları içerisinde aynı kart kullanılarak gerçekleştirilen çok sayıdaki işlem bakımından zincirleme suç hükümleri uygulanmaktadır.
Birden fazla kişiye ait kartların kullanılması, farklı kart bilgilerinin ele geçirilmesi veya farklı suç tiplerinin birlikte işlenmesi halinde zincirleme suç hükümleri uygulanmaz, içtima hükümleri uygulanır. Kartın ele geçirilmesi sırasında işlenen suçlar ile kartın kullanılması sırasında işlenen suçlar ise her zaman tek bir suç olarak değerlendirilmez.
TCK m. 245 Suçunda Soruşturma, Kovuşturma, Şikayet, Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı
TCK m. 245 kapsamında düzenlenen suçlar şikayete tabi değildir. Cumhuriyet savcılığı suç işlendiğine ilişkin bilgi edinmesi halinde resen soruşturma başlatabilir. Mağdurun sonradan şikayetinden vazgeçmesi ceza davasını kendiliğinden sona erdirmez.
Soruşturma aşamasında banka kayıtları, ATM ve iş yeri kamera görüntüleri, POS kayıtları, IP verileri, HTS kayıtları, cihaz incelemeleri, dijital cüzdan hareketleri ve bilirkişi raporları önemli deliller arasında yer almaktadır. Özellikle internet üzerinden gerçekleştirilen işlemlerde dijital deliller soruşturmanın temelini oluşturmaktadır.
TCK m. 245 kapsamında açılan davalarda görevli mahkeme kural olarak Asliye Ceza Mahkemesidir. Yetkili mahkeme belirlenirken suçun işlendiği yer, yararın elde edildiği yer ve somut olayın özellikleri dikkate alınmaktadır.
Dava zamanaşımı süresi ise ilgili suç tipi bakımından öngörülen ceza miktarına göre belirlenmektedir. Zincirleme suç, iştirak veya birden fazla suçun birlikte işlendiği durumlarda zamanaşımı hesabı ayrıca değerlendirilmelidir.
Kaynaklar: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu, 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Hakkında Kanun.
