Fuhuş suçu, Türk Ceza Kanunu’nun genel ahlaka karşı suçlar bölümünde TCK m. 227 kapsamında düzenlenmiştir. Maddenin yapısı, yetişkin bir kişinin kendi iradesiyle fuhuş yapmasını doğrudan cezalandırmaktan ziyade, başkasının fuhuş faaliyetine yönelen teşvik, kolaylaştırma, aracılık, yer temini, kazançtan yararlanma ve belirli yayın faaliyetlerini yaptırıma bağlamaktadır. Çocukların fuhşa sürüklenmesi ise çok daha geniş ve ağır bir ceza hukuku korumasına tabi tutulmuştur.
TCK m. 227 tek biçimde işlenebilen bir suç değildir. Maddenin ilk fıkrasında çocukların fuhşa teşvik edilmesi, fuhşun yolunun kolaylaştırılması, bu maksatla tedarik edilmesi veya barındırılması ve çocuğun fuhşuna aracılık edilmesi cezalandırılır. İkinci fıkra yetişkinler bakımından teşvik, kolaylaştırma, aracılık ve yer teminini düzenler. Üçüncü fıkra ise fuhşu kolaylaştırmak veya fuhşa aracılık etmek amacıyla hazırlanmış görüntü, yazı ve sözleri içeren ürünlerin verilmesi, dağıtılması veya yayılmasına ilişkin bağımsız bir suç tipi öngörür.
Maddenin diğer fıkralarında cebir, tehdit, hile veya çaresizlikten yararlanma; belirli yakınlık veya nüfuz ilişkilerinin kullanılması; suçun örgüt faaliyeti kapsamında işlenmesi ve tüzel kişiler hakkında uygulanabilecek güvenlik tedbirleri ayrıca düzenlenmiştir. Bu yapı nedeniyle bir fuhuş soruşturmasında yalnızca cinsel nitelikli bir faaliyetin bulunduğunun tespiti yeterli değildir. Sanığa isnat edilen somut hareketin TCK m. 227’nin hangi fıkrasındaki hangi fiile karşılık geldiğinin belirlenmesi gerekir.
Yetişkin kişinin fuhuş faaliyetinde bulunması ile başka bir kişinin bu faaliyeti organize etmesi aynı hukuki konumda değildir. Bir kimsenin müşteri bulması, randevuları düzenlemesi, mekan sağlaması, fuhuş gelirinden geçimini sağlaması veya fuhuş amacı taşıyan ilanları yayması farklı maddi hareketler oluşturabilir. Ceza sorumluluğu, kişinin yalnızca fuhuş yapan kişiyle ilişkisinin bulunmasına değil, kanunda tanımlanan fiillerden birini kasten gerçekleştirdiğinin ispatına dayanır.
Çocukların Fuhşa Sürüklenmesi ve TCK m. 227/1
TCK m. 227/1, on sekiz yaşını doldurmamış kişilerin fuhuş ilişkisine dahil edilmesini yetişkinlerden farklı ve daha ağır biçimde düzenlemektedir. Çocuğu fuhşa teşvik eden, bunun yolunu kolaylaştıran, bu maksatla tedarik eden veya barındıran ya da çocuğun fuhşuna aracılık eden kişi hakkında dört yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası öngörülmüştür.
Çocuk mağdur bakımından suçun hareket alanı geniş tutulmuştur. Teşvik, çocuğun fuhuş yapması yönündeki iradenin oluşturulması veya kuvvetlendirilmesini; kolaylaştırma ise fuhuş faaliyetinin gerçekleştirilmesini sağlayan veya daha elverişli hale getiren davranışları kapsayabilir. Çocuğun fuhuş amacıyla bulunması, bir yere götürülmesi, barındırılması veya müşteri ile bağlantısının kurulması da olayın özelliklerine göre maddenin koruma alanına girer.
TCK m. 227/1’in yetişkinlere ilişkin düzenlemeden ayrılan önemli özelliklerinden biri, suçun işlenmesine yönelik hazırlık hareketlerinin de tamamlanmış suç gibi cezalandırılmasıdır. Böylece çocuğun fiilen fuhuş yapmış olması veya müşteriyle cinsel ilişki kurulması suçun oluşması için zorunlu hale getirilmemiştir. Kanun, çocuğun fuhuş amacıyla sömürülmesine yönelik süreci daha erken bir aşamada ceza hukuku müdahalesine tabi tutmaktadır.
Çocuğun görünürde faaliyeti kabul etmiş olması da bu fiilleri hukuka uygun hale getirmez. Çocukların ekonomik bağımlılığı, yönlendirilmeye açıklığı ve cinsel sömürü karşısındaki özel korunma ihtiyacı nedeniyle, yetişkin kişiler arasındaki iradi ilişkiler için yapılabilecek değerlendirmeler çocuklar bakımından aynı biçimde uygulanamaz. Özellikle çocuğun yaşının bilinip bilinmediği, fail ile çocuk arasındaki iletişim, çocuğun hangi yöntemle temin edildiği, barındırma ve ulaşım koşulları, para akışı ve dijital yazışmalar suçun maddi ve manevi unsurlarının belirlenmesinde önem taşır.
Çocuğun fuhuş amacıyla tedarik edilmesi veya barındırılması aynı zamanda olayın özelliklerine göre TCK m. 80 kapsamında insan ticareti suçu yönünden de değerlendirme yapılmasını gerektirebilir. Bununla birlikte iki suç tipi birbirinin otomatik karşılığı değildir. Fiilin hukuki niteliği, sanığın amacı, mağdur üzerindeki hakimiyet biçimi ve somut hareketlerin kapsamına göre belirlenmelidir.
Yetişkinler Bakımından Fuhşa Teşvik, Aracılık, Kolaylaştırma ve Yer Temini
TCK m. 227/2 uyarınca bir kimseyi fuhşa teşvik eden, bunun yolunu kolaylaştıran, fuhuş için aracılık eden veya yer temin eden kişi iki yıldan dört yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Düzenleme seçimlik hareketli bir suç yapısı kurmaktadır. Ceza sorumluluğunun doğabilmesi için somut davranışın kanunda belirtilen hareketlerden biriyle ilişkilendirilebilmesi gerekir.
Fuhşa teşvik, kişinin fuhuş yapma yönündeki kararının oluşturulması veya mevcut kararının güçlendirilmesi biçiminde ortaya çıkabilir. Sıradan bir arkadaşlık, birlikte bulunma veya fuhuş yapan kişiyle iletişim kurma tek başına teşvik anlamına gelmez. Sanığın sözleri, davranışları ve taraflar arasındaki ilişkinin kişinin fuhuş faaliyetinde bulunmasına yönelik bilinçli bir yönlendirme içerip içermediği belirlenmelidir.
Fuhşun yolunu kolaylaştırma daha geniş bir hareket alanına sahiptir. Fuhuş yapan kişi için müşteri bulunması, randevuların organize edilmesi, ulaşım sağlanması, iletişim kanallarının yönetilmesi veya faaliyet için gerekli organizasyonun kurulması bu kapsamda değerlendirilebilir. Buna karşılık failin yaptığı işlemin fuhuş faaliyetini gerçekten kolaylaştırıp kolaylaştırmadığı ve bu amaçla hareket edip etmediği ayrıca ortaya konulmalıdır. Bir hizmetin veya yardımın fuhuş yapan kişiye sunulmuş olması, hizmeti sağlayan kişinin faaliyetten haberdar olduğu ve kolaylaştırma kastıyla hareket ettiği anlamına gelmez.
Aracılık çoğunlukla fuhuş yapan kişi ile müşteri arasında bağlantı kurulması şeklinde görülür. Müşterinin bulunması, iletişim bilgilerinin aktarılması, ücret veya buluşma koşullarının taraflar arasında iletilmesi, randevunun organize edilmesi ya da bu iletişimin sürekli şekilde yönetilmesi aracılık değerlendirmesine konu olabilir. İnternet ve sosyal medya kullanımının yaygınlaşmasıyla aracılık faaliyeti artık yalnızca fiziksel ortamda gerçekleşmemekte; sosyal medya hesapları, mesajlaşma uygulamaları, internet siteleri ve kapalı dijital gruplar üzerinden de yürütülebilmektedir.
Yer temini ise fuhuş faaliyetinin gerçekleştirileceği ev, apart, otel odası veya başka bir mekanın bu amaçla sağlanmasını ifade eder. Bir taşınmazın fuhuş amacıyla kullanıldığının sonradan öğrenilmesi ile bu amaç bilinerek yer sağlanması aynı değildir. Mülk sahibi, kiracı, otel çalışanı veya başka bir kişinin ceza sorumluluğu bakımından faaliyetten haberdar olup olmadığı ve mekanın fuhuş amacıyla kullanılmasına bilinçli biçimde katkı sağlayıp sağlamadığı araştırılmalıdır.
Bu suçlarda maddi menfaat elde edilmesi çoğu olayda güçlü bir delil niteliği taşıyabilir; ancak TCK m. 227/2’de sayılan teşvik, kolaylaştırma, aracılık veya yer temini hareketlerinin gerçekleşmesi için her durumda ayrıca kazanç elde edilmiş olması şart değildir. Ceza sorumluluğunun merkezi, sanığın kanuni tanımdaki hareketi bilerek ve isteyerek gerçekleştirip gerçekleştirmediğidir.
Fuhuş Gelirinden Yararlanma ve Ekonomik İlişkinin Suç Niteliğine Etkisi
TCK m. 227/2 yalnızca teşvik, kolaylaştırma, aracılık ve yer temini fiillerini saymakla yetinmemiş; fuhşa sürüklenen kişinin kazancından yararlanılarak kısmen veya tamamen geçimin sağlanmasını fuhşa teşvik saymıştır. Bu düzenleme, fuhuş faaliyetinden düzenli ekonomik yarar sağlayan kişinin doğrudan müşteri bulduğu veya yer temin ettiği ispatlanamasa dahi ceza sorumluluğunun değerlendirilmesine imkan verir.
Ekonomik yararlanmanın varlığı özellikle banka hesap hareketleri, para transferleri, nakit akışları, ortak harcamalar ve tarafların yaşam giderlerinin nasıl karşılandığı üzerinden araştırılabilir. Bununla birlikte fuhuş yapan kişi ile aynı evde yaşayan veya duygusal ilişki içinde bulunan kişiye yapılan her para transferi, kendiliğinden fuhuş kazancından geçim sağlandığını göstermez. Paranın kaynağı, gönderilme nedeni, transferlerin sıklığı, ekonomik ilişkinin sürekliliği ve kişinin bu gelire ne ölçüde bağımlı olduğu birlikte değerlendirilmelidir.
Örneğin ortak kira giderinin paylaşılması, tek seferlik borç ödemesi veya kişisel bir para transferi ile kişinin düzenli biçimde fuhuş gelirinden geçimini sağlaması aynı hukuki anlamı taşımaz. Savcılık makamının yalnızca hesap hareketini göstermesi değil, bu hareketin fuhuş kazancıyla bağlantısını ve sanığın gelir kaynağını bildiğini ortaya koyması gerekir.
Dijital ödeme sistemleri ve çevrim içi platform gelirleri bu değerlendirmeyi daha karmaşık hale getirmiştir. Geleneksel fuhuş gelirinde müşteriden doğrudan nakit ödeme söz konusu olabilirken, günümüzde abonelik, dijital içerik satışı, elektronik para kuruluşları veya üçüncü kişi hesapları üzerinden de para hareketleri gerçekleşebilmektedir. Bu nedenle bir ödemenin cinsel içerikle bağlantılı olması ile TCK m. 227 anlamında fuhuş kazancı sayılması arasında otomatik bir eşitlik kurulamaz. Ödemenin hangi hizmet veya faaliyet karşılığında yapıldığı ayrıca belirlenmelidir.
TCK m. 227/3 Kapsamında Fuhşu Kolaylaştıran Görüntü, Yazı ve Yayınlar
TCK m. 227/3, fuhuş suçunun internet ve yayın faaliyetleriyle en doğrudan kesişen hükümlerinden biridir. Fıkra 2006 yılında yürürlükten kaldırılmış, 2016 yılında yeniden düzenlenmiştir. Güncel hükme göre fuhşu kolaylaştırmak veya fuhşa aracılık etmek amacıyla hazırlanmış görüntü, yazı ve sözleri içeren ürünleri veren, dağıtan veya yayan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve iki yüz günden iki bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.
Hükmün yorumunda belirleyici mesele, yayımlanan içeriğin yalnızca cinsel veya müstehcen nitelikte olup olmadığı değildir. Kanun ayrıca görüntü, yazı veya sözün fuhşu kolaylaştırmak veya fuhşa aracılık etmek amacıyla hazırlanmasını aramaktadır. Bu amaç unsuru, TCK m. 227/3 ile yalnızca yetişkinlere yönelik cinsel içerik üretimi arasındaki sınırın kurulması bakımından özel önem taşır.
Bir yetişkinin kendi rızasıyla oluşturduğu çıplak veya cinsel içerikli fotoğraf ve videoları yayımlaması, ücretli abonelik sistemi üzerinden erişime sunması ya da dijital içerik satması, sırf içeriğin cinsel niteliği veya ücret karşılığı sunulması nedeniyle TCK m. 227/3 kapsamına otomatik olarak girmez. Fıkranın uygulanabilmesi için yayın ile fuhuş faaliyetinin kolaylaştırılması veya fuhşa aracılık edilmesi amacı arasında bağ kurulması gerekir. İçeriğin niteliği, kullanılan ifadeler, müşteri yönlendirmeleri, iletişim bilgileri, fiziksel cinsel hizmet teklifleri ve yayın sisteminin işleyişi birlikte değerlendirilmelidir.
Bu ayrım, müstehcenlik suçu ile fuhuş suçunun birbirine karıştırılmaması bakımından da önemlidir. TCK m. 226 ile TCK m. 227 farklı maddi unsurlara ve koruma alanlarına sahiptir. Bir görüntünün cinsel içerikli olması, tek başına fuhuş amacı taşıdığı anlamına gelmediği gibi; TCK m. 227/3 kapsamında değerlendirilen bir yayının her olayda ayrıca müstehcenlik suçunu oluşturduğu da söylenemez.
TCK m. 227/3’ün yeniden düzenlendiği dönemde yaygın olan klasik ilan, kartvizit veya basılı materyal biçimleri bugün büyük ölçüde dijital ortama taşınmıştır. Escort ilan siteleri, sosyal medya profilleri, Telegram benzeri mesajlaşma kanalları, ücretli özel gruplar ve abonelik tabanlı platformlar aynı hükmün yeni teknik araçlarla karşılaşmasına neden olmaktadır. Bu değişiklik suçun kanuni tanımını değiştirmese de “yayma”, “aracılık amacı” ve “fuhşu kolaylaştırma” kavramlarının dijital deliller üzerinden nasıl ispatlanacağı konusunda yeni sorunlar yaratmaktadır.
Bir sosyal medya hesabında yetişkin içerikli fotoğrafların bulunması veya ücretli özel kanala yönlendirme yapılması tek başına hükmün bütün unsurlarının oluştuğunu göstermeyebilir. İlan metninde kullanılan ifadeler, kanalın sunduğu hizmetin niteliği, kişiye özel dijital içerik ile fiziksel cinsel hizmet arasındaki ayrım, iletişim şekli ve para hareketleri birlikte incelenmelidir. Savcılık makamlarının yeni dijital gelir modellerini TCK m. 227/3 kapsamında nitelendirebildiği görülmekle birlikte, kanunda aranan fuhşu kolaylaştırma veya aracılık etme amacının somut delillerle ortaya konulması gerekir.
Bu nedenle TCK m. 227/3 bakımından esas hukuki sorun, yetişkin içerik üretiminin ahlaki veya ticari niteliği değil; yayımlanan görüntü, yazı veya sözlerin kanunun aradığı özel amaçla hazırlanıp hazırlanmadığıdır. Dijital platformların çalışma biçimi değiştikçe bu ayrım, fuhuş suçuna ilişkin soruşturma ve davalarda daha fazla önem kazanmaktadır.
OnlyFans, Ücretli VIP Kanalları ve Sosyal Medyada Yetişkin İçerik Satışının TCK m. 227/3 Bakımından Değerlendirilmesi
Dijital platformların gelişmesi, TCK m. 227/3 bakımından klasik ilan ve tanıtım araçlarından farklı hukuki sorunlar ortaya çıkarmıştır. OnlyFans benzeri abonelik temelli yetişkin içerik platformları, Telegram ve benzeri uygulamalardaki ücretli özel kanallar veya Instagram üzerinden pazarlanan VIP içerikler, kullanıcının belirli bir bedel karşılığında fotoğraf ve videolara erişmesini sağlayabilmektedir. Bu ekonomik modelin cinsel içerik barındırması, faaliyetin kendiliğinden fuhuş suçu olarak nitelendirilmesine yeterli değildir.
TCK m. 227/3, görüntü, yazı veya sözün cinsel niteliğinden ziyade hazırlanma amacını esas almaktadır. Ceza sorumluluğu için ürünün fuhşu kolaylaştırmak veya fuhşa aracılık etmek amacıyla hazırlanmış olması gerekir. Yetişkin bir kişinin kendi görüntülerini abonelik karşılığında dijital ortamda yayımlaması ile müşterileri fiziksel cinsel hizmete yönlendiren bir ilan sistemi aynı hukuki nitelikte değildir. Birinci ihtimalde dijital içerik kendi başına ticari ürün niteliği taşıyabilirken, ikinci ihtimalde yayın fuhuş faaliyetine müşteri kazandıran veya bu faaliyete ulaşmayı sağlayan bir araç işlevi görebilir.
Kişiye özel fotoğraf veya video hazırlanması da tek başına bu ayrımı ortadan kaldırmaz. İçeriğin belirli bir abonenin talebine göre üretilmesi, ücretin yüksekliği, abonelik sisteminin sürekliliği veya görüntülerin cinsel açıklığı, TCK m. 227/3’te aranan özel amacı kendiliğinden ispatlamaz. Yayının fiziksel cinsel hizmet sunumuna yönlendirme yapıp yapmadığı, iletişim bilgilerinin hangi amaçla paylaşıldığı, yüz yüze görüşme tekliflerinin bulunup bulunmadığı ve kullanılan ifadelerin fuhuş faaliyetiyle bağlantısı değerlendirilmelidir.
Yakın tarihli soruşturmalarda savcılık makamlarının ücretli VIP kanal tanıtımı, yetişkin içerikli fotoğraf ve videolar ile kişiye özel içerik üretileceğine ilişkin sosyal medya paylaşımlarını TCK m. 227/3 kapsamında nitelendirebildiği görülmektedir. Bu tür bir hukuki nitelendirme, iddianamenin düzenlenmesi için yeterli şüphe değerlendirmesi ile mahkumiyet için gerekli ispat seviyesinin aynı olduğu anlamına gelmez. Yayın faaliyetinin fuhşu kolaylaştırma veya fuhşa aracılık etme amacı taşıdığı ayrıca ortaya konulmalıdır.
Dijital içerik üretimi ile fuhuş arasındaki sınırın yalnızca kullanılan platformun adına veya içeriğin yetişkinlere yönelik olmasına göre çizilmesi, TCK m. 227/3’teki amaç unsurunun işlevsiz hale gelmesine neden olur. Ceza hukuku bakımından incelenmesi gereken husus, görüntünün ne kadar açık olduğu değil, yayın ile fuhuş faaliyeti arasında kanunun aradığı işlevsel ve iradi bağlantının bulunup bulunmadığıdır.
Escort Siteleri, Sosyal Medya İlanları ve Dijital Aracılık
İnternet üzerinden yürütülen faaliyet fiziksel cinsel hizmete müşteri bulmayı amaçladığında TCK m. 227 bakımından değerlendirme farklılaşır. Escort sitelerinde profil oluşturulması, cinsel hizmete ilişkin ücret ve iletişim bilgilerinin yayımlanması, müşterilerin belirli kişilere yönlendirilmesi veya randevuların üçüncü kişi tarafından yönetilmesi; olayın özelliklerine göre aracılık, fuhşun yolunu kolaylaştırma veya TCK m. 227/3 kapsamındaki yayın fiiliyle ilişkilendirilebilir.
Sosyal medya hesabının yalnızca reklam aracı olarak kullanılması ile hesabı yöneten kişinin müşterilerle doğrudan iletişim kurması arasında da fark vardır. Mesajları cevaplayan, fiyat ve buluşma koşullarını belirleyen, müşteriyi yönlendiren ve randevuyu organize eden kişinin davranışları yalnız yayın faaliyetiyle sınırlı kalmayabilir. Buna karşılık internet sitesinin teknik altyapısını sağlayan, alan adı veya barındırma hizmeti sunan kişinin ceza sorumluluğu için hizmetin fuhuş amacıyla kullanıldığının bilinmesi ve kanundaki fiillere bilinçli katkının bulunması gerekir. Ceza sorumluluğu şahsidir; platformla teknik veya ticari ilişkinin bulunması tek başına aracılık suçunu oluşturmaz.
Fuhuş suçuna ilişkin internet yayınları aynı zamanda 5651 sayılı Kanun kapsamındaki erişimin engellenmesi rejimiyle de kesişebilir. TCK m. 227’de düzenlenen fuhuş suçu, 5651 sayılı Kanun’un 8. maddesinde internet ortamındaki yayınlar bakımından özel olarak sayılan suçlardan biridir. Ceza soruşturması ile içeriğe yönelik erişim tedbiri farklı hukuki amaçlara sahip olduğundan, yayının engellenmesi failin ceza sorumluluğunun ispatlandığı anlamına gelmez.
Cebir, Tehdit, Hile veya Çaresizlikten Yararlanılarak Fuhşa Sevk
TCK m. 227/4, fuhuş ilişkisinin kişinin serbest iradesini etkileyen yöntemlerle kurulmasını daha ağır yaptırıma bağlamaktadır. Cebir veya tehdit kullanarak, hile ile ya da kişinin çaresizliğinden yararlanarak onu fuhşa sevk eden veya fuhuş yapmasını sağlayan fail hakkında ilgili fıkralara göre belirlenecek ceza yarısından iki katına kadar artırılabilir.
Fiziksel şiddet veya doğrudan tehdit bu hükmün daha görünür örnekleridir. Bunun yanında kişinin barınacak yerinin bulunmaması, ekonomik bağımlılığı, yabancı bir ülkede desteksiz kalması veya başka bir kırılganlığının bilinçli biçimde kullanılması da çaresizlikten yararlanma iddiasına konu olabilir. Ancak kişinin ekonomik durumunun kötü olması tek başına nitelikli hal için yeterli değildir. Failin mevcut çaresizlik durumunu bilmesi ve bunu kişinin fuhşa sevk edilmesini sağlamak için kullanması gerekir.
Pasaportun alınması, kişinin kazancının bütünüyle kontrol edilmesi, hareketlerinin sınırlandırılması, müşteriyi reddetmesine izin verilmemesi veya borçlandırılarak faaliyete devam etmeye zorlanması gibi davranışlar, olayın yalnız TCK m. 227/4 sınırlarında kalıp kalmadığının ayrıca incelenmesini gerektirir. Bu nitelikteki olgular, şartları mevcutsa insan ticareti suçuyla da bağlantı kurabilir.
Fuhuş Suçu ile İnsan Ticareti Suçu Arasındaki Sınır
İnsan ticareti suçu ile TCK m. 227 kapsamındaki fuhuş suçları aynı olay içinde birbirine yaklaşabilse de iki düzenlemenin maddi unsurları aynı değildir. Her fuhşa aracılık faaliyeti insan ticareti oluşturmadığı gibi, her cebir veya tehdit içeren fuhuş olayı da yalnızca TCK m. 227/4 kapsamında değerlendirilemez.
TCK m. 80; zorla çalıştırmak, hizmet ettirmek, fuhuş yaptırmak, esarete tabi kılmak veya organ verilmesini sağlamak amacıyla belirli yöntemlerin kullanılması ve kişinin ülkeye sokulması, ülke dışına çıkarılması, tedarik edilmesi, kaçırılması, bir yerden başka bir yere götürülmesi, sevk edilmesi veya barındırılması biçimindeki hareketleri esas alır. TCK m. 227 ise fuhşa teşvik, kolaylaştırma, aracılık, yer temini ve kanunda belirtilen diğer davranışlar üzerine kuruludur.
Bir kişinin yalnızca müşteri bulması veya mekan sağlaması TCK m. 80’in unsurlarını kendiliğinden oluşturmaz. Buna karşılık mağdurun fuhuş yaptırılmak amacıyla tedarik edildiği, taşındığı veya barındırıldığı; bu süreçte tehdit, baskı, şiddet, kandırma, nüfuzun kötüye kullanılması ya da kişinin çaresizliğinden yararlanılması halinde insan ticareti yönünden ayrıca değerlendirme yapılması gerekir.
Mağdurun görünürde rıza göstermesi de iki suç arasındaki ayrımda tek başına belirleyici değildir. TCK m. 80’de kanunda belirtilen yöntemlerle elde edilen rıza hukuken geçerli kabul edilmez. Çocuklar bakımından ise fuhuş yaptırma amacıyla tedarik, kaçırma, götürme, sevk veya barındırma hareketlerinin gerçekleştirilmesi halinde, yetişkinlerde aranan araç hareketlere başvurulmuş olması ayrıca aranmaz.
Bu nedenle TCK m. 227/4 ile TCK m. 80 arasındaki nitelendirme, yalnız mağdurun fuhuş yaptırıldığının tespitine indirgenemez. Failin amacı, kullandığı yöntem, mağdur üzerindeki denetimin niteliği ve TCK m. 80’de sayılan hareketlerden birinin gerçekleşip gerçekleşmediği ayrı ayrı belirlenmelidir.
Fuhuş Suçunda Dijital Deliller ve Failin Tespiti
Fuhuş suçlarının internet ve sosyal medya üzerinden işlenen biçimlerinde en önemli ispat sorunlarından biri, dijital hesap ile gerçek kişi arasındaki ilişkinin kurulmasıdır. Bir Instagram, Telegram veya başka platform hesabında suç oluşturduğu ileri sürülen içeriğin bulunması, hesabın belirli bir kişiye ait olduğunun veya paylaşımın o kişi tarafından yapıldığının tek başına kabul edilmesine imkan vermez.
Açık kaynak araştırma raporları soruşturmanın başlamasına ve hesabın teknik özelliklerinin tespitine yardımcı olabilir. Kullanıcı adı, profil görüntüleri, telefon numarası, ilan metinleri ve herkese açık paylaşımlar kayıt altına alınabilir. Buna rağmen hesapta yer alan telefon numarasının belirli bir kişiye ait olması ile suç oluşturan paylaşımın aynı kişi tarafından yapılması farklı ispat meseleleridir. Hesap başka kişi tarafından oluşturulmuş, üçüncü kişiye devredilmiş, ortak kullanılmış veya yetkisiz biçimde ele geçirilmiş olabilir.
Yakın tarihli bir TCK m. 227/3 soruşturmasında da açık kaynak araştırması sonucunda sosyal medya hesabında ücretli VIP kanal tanıtımları ve yetişkin içerikli paylaşımlar tespit edilmiş, hesap yöneticisi olduğu düşünülen kişiyle profildeki telefon numarası üzerinden bağlantı kurulmuştur. Şüpheli, paylaşımlarda kullanılan bazı görüntülerin kendisine ait olduğunu kabul etmekle birlikte hesabın kendisine ait olmadığını ve görüntüleri üçüncü kişilerle paylaşmadığını savunmuştur. Böyle bir savunmada görüntüdeki kişinin kimliği ile hesabı fiilen yöneten kişinin kimliğini birbirine eşitlemek mümkün değildir.
Hesap sahibinin ve paylaşımı yapan kişinin tespitinde platformdan elde edilebilecek hesap oluşturma bilgileri, giriş-çıkış kayıtları, IP verileri, hesaba tanımlı telefon ve e-posta bilgileri ile suç tarihine yakın oturum hareketleri önem taşır. IP verisi mevcutsa tarih, saat ve bağlantının niteliği de incelenmelidir. Özellikle ortak veya CGNAT yapısındaki IP adreslerinde tek başına IP numarası üzerinden kişi tespiti yapılması teknik açıdan sorunlu olabilir. Bu konu IP adresi ve internet trafik verilerinin ceza sorumluluğundaki rolü bakımından ayrıca önem taşımaktadır.
Telefon veya bilgisayar üzerinde yapılan adli inceleme, sosyal medya hesabının cihazda aktif olup olmadığı, ilgili uygulamaların kullanımı, mesajlaşmalar, yüklenen medya dosyaları ve hesapla bağlantılı diğer teknik izler yönünden ek veri sağlayabilir. Dijital materyal üzerindeki incelemenin hukuka uygun karar ve muhakeme şartlarına dayanması gerekir. Elde edilen verinin suç tarihindeki kullanımla ilişkilendirilmesi de ayrıca önemlidir; olaydan uzun süre sonra ele geçirilen cihazda hesabın bulunması, geçmişteki belirli bir paylaşımın aynı cihazdan yapıldığını kendiliğinden ispatlamaz.
Fuhşa aracılık iddiasında WhatsApp ve Instagram mesajlarının delil olarak kullanılması, müşterilerle temasın ve organizasyonun ortaya çıkarılmasında etkili olabilir. Mesajların bütünlüğü, kim tarafından elde edildiği, konuşmanın tamamının bulunup bulunmadığı ve cihaz üzerindeki asıl kayıtla doğrulanıp doğrulanmadığı değerlendirilmelidir. Ekran görüntüsü, banka transferi, sosyal medya hesabı veya telefon numarasından herhangi birinin tek başına değerlendirilmesi yerine, bu verilerin birbirleriyle ve isnat edilen somut fiille nasıl örtüştüğü belirlenmelidir.
Dijital delilin varlığı ile failin tespiti aynı mesele değildir. TCK m. 227/3 bakımından ayrıca yayımlanan ürünün fuhşu kolaylaştırma veya fuhşa aracılık etme amacı taşıdığı, hesabın suç tarihinde sanık tarafından kullanıldığı ve yayma fiilinin sanığa isnat edilebildiği ispatlanmalıdır. Bu unsurlardan birinin yalnız varsayıma dayanması, teknik verinin tek başına mahkumiyet deliline dönüşmesine yol açmamalıdır.
Fuhşa Sürüklenen Kişinin Beyanı, Kolluk Tespitleri ve Diğer Delillerin Birlikte Değerlendirilmesi
Fuhuş suçu soruşturmalarında fuhşa sürüklenen kişinin, müşterilerin veya organizasyonda yer aldığı ileri sürülen diğer kişilerin beyanları önemli deliller arasında yer alabilir. Beyanın ispat gücü ise yalnızca suçlayıcı nitelikte olmasına göre belirlenemez. Beyanın kendi içindeki tutarlılığı, olayın oluş şekliyle uyumu, soruşturma ve kovuşturma aşamalarında değişip değişmediği ve başka deliller tarafından desteklenip desteklenmediği birlikte değerlendirilmelidir.
Kolluk tarafından düzenlenen fiziki takip ve açık kaynak araştırma tutanakları da aynı değerlendirmeye tabidir. Bir sosyal medya hesabında telefon numarası, yetişkin içerikli görüntü veya ücretli kanal tanıtımı bulunması soruşturmayı başlatabilecek nitelikte olabilir; ancak bu tespitler hesabın suç tarihinde kim tarafından yönetildiğini veya TCK m. 227’de aranan özel amacın gerçekleştiğini tek başına göstermeyebilir. Otel kayıtları, banka hareketleri, HTS verileri, dijital yazışmalar, hesap oturumları ve cihaz incelemeleri birbirleriyle ilişkilendirilerek değerlendirilmelidir.
Özellikle dijital delillerde içeriğin tamamının incelenmesi önem taşır. Mesajlaşmanın yalnız belirli bölümlerinin ekran görüntüsü olarak sunulması, konuşmanın bağlamını değiştirebilir. Fuhuş amacıyla müşteri yönlendirmesi yapıldığı ileri sürülüyorsa, yazışmanın tarafları, tarihleri, hesap aidiyeti ve görüşmenin fiziksel cinsel hizmete ilişkin olup olmadığı ortaya konulmalıdır.
Birden Fazla Kişi, Zincirleme Suç, İştirak ve Örgütlü Fuhuş
Fuhuş faaliyetinin süreklilik göstermesi veya birden fazla kişinin organizasyona dahil edilmesi, suç sayısının ayrıca belirlenmesini gerektirir. Aynı kişinin farklı tarihlerde fuhşa teşvik edilmesi veya aracılık faaliyetinin tekrarlanması ile farklı kişilere yönelik bağımsız hareketler aynı hukuki sonucu doğurmayabilir. Fiillerin zamanları, mağdur veya suçtan zarar gören kişilerin sayısı, hareketler arasındaki bağlantı ve aynı suç işleme kararının bulunup bulunmadığı TCK m. 43 hükümleri bakımından değerlendirilir.
Bir organizasyonda müşteriyi bulan, telefonu yöneten, ulaşımı sağlayan, mekanı temin eden ve parayı tahsil eden kişilerin bulunması da her kişi bakımından ayrı sorumluluk incelemesini gerektirir. Kimin doğrudan fail, kimin yardım eden veya müşterek fail olduğu somut katkıya göre belirlenir. Yalnızca taraflardan biriyle tanışıklık veya aynı mekanda bulunma iştirak için yeterli değildir.
TCK m. 227/6, suçun suç işlemek amacıyla teşkil edilmiş örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde cezayı yarı oranında artırmaktadır. Birden fazla kişinin birlikte hareket etmesi ise kendiliğinden örgüt anlamına gelmez. Örgütten söz edilebilmesi için TCK m. 220 kapsamında süreklilik gösteren, amaç suçları işlemeye elverişli ve belirli bir organizasyon yapısına sahip oluşumun bulunması gerekir. TCK m. 227/7 uyarınca suç nedeniyle tüzel kişiler hakkında da bunlara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir.
Fuhuş Suçunda Soruşturma ve Kovuşturma
Fuhuş suçu şikayete bağlı değildir ve Cumhuriyet savcılığı tarafından resen soruşturulur. TCK m. 227 uzlaştırma kapsamındaki suçlar arasında da yer almamaktadır. Görevli mahkeme, isnat edilen fıkra ve varsa nitelikli haller dikkate alınarak belirlenir. Örneğin yalnız TCK m. 227/3 kapsamında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasını gerektiren yayın fiiline ilişkin dava asliye ceza mahkemesinde görülür. Bağlantılı insan ticareti, örgüt veya başka ağır suçların bulunması görev değerlendirmesini değiştirebilir.
Soruşturma sırasında konut veya işyerinde arama ve eşyalara elkoyma genel koruma tedbiri hükümlerine tabidir. Telefon ve bilgisayardaki dijital verilerin aranması, kopyalanması ve incelenmesi ise CMK m. 134’teki özel şartlara göre yapılmalıdır. CMK m. 134 katalog suç düzenlemesi değildir; fuhuş suçunun ayrıca bir katalogda yer alması dijital inceleme için tek başına yeterli hukuki sebep oluşturmaz.
Telekomünikasyon yoluyla iletişimin dinlenmesi, kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi bakımından ise TCK m. 227, CMK m. 135/8 kapsamında sayılan suçlar arasındadır. Düzenlemede geçmişte bulunan “fıkra 3” sınırlaması 2014 yılında kaldırılmıştır. Teknik araçlarla izlemeyi düzenleyen CMK m. 140 bakımından da fuhuş suçu TCK m. 227 bütünüyle katalogda yer almaktadır. Her iki tedbir için katalogda bulunmak tek başına yeterli değildir; kanunda aranan kuvvetli şüphe ve başka surette delil elde edilememe şartlarının da gerçekleşmesi gerekir.
Fuhuş suçu ise CMK m. 100/3’te tutuklama nedeninin varsayılabileceği katalog suçlar arasında sayılmamıştır. Bu nedenle yalnız isnadın TCK m. 227 olması tutuklama nedeninin varsayılması sonucunu doğurmaz. Tutuklama kararı için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin yanı sıra kaçma, delillere müdahale veya kişiler üzerinde baskı kurma gibi kanuni tutuklama nedenlerinin ve ölçülülük şartının ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, hapis cezasının ertelenmesi veya kısa süreli hapis cezasına ilişkin seçenek yaptırımlar ise suç adından hareketle peşinen belirlenemez. Uygulanacak TCK m. 227 fıkrası, nitelikli haller, belirlenen temel ceza ve sonuç ceza ile sanığın kişisel durumu ilgili kurumların uygulanabilirliğini belirler. Dava zamanaşımı da aynı şekilde uygulanacak fıkra ve nitelikli hallere göre TCK m. 66 hükümleri esas alınarak hesaplanır.
TCK m. 227 Suçlamasında Hukuki Nitelendirme ve Savunma
Fuhuş suçlamasında ilk inceleme, sanığa isnat edilen somut davranışın TCK m. 227 içinde hangi fiile karşılık geldiğinin belirlenmesine yönelmelidir. Bir kişinin fuhşa teşvik edildiği mi, aracılık mı yapıldığı, yer mi sağlandığı, kazançtan mı yararlanıldığı yoksa yalnız bir görüntü veya yazının yayıldığı mı ortaya konulmadan ceza sorumluluğu kurulamaz.
Dijital ortamdan doğan TCK m. 227/3 suçlamalarında değerlendirme daha da hassastır. Sosyal medya hesabında yetişkin içerikli görüntü bulunması, ücretli abonelik alınması veya kişiye özel içerik satılması, kanunda aranan fuhşu kolaylaştırma veya fuhşa aracılık etme amacını kendiliğinden ispatlamaz. Yayının fiziksel cinsel hizmete müşteri kazandırma işlevi taşıyıp taşımadığı ve sanığın bu amaçla hareket edip etmediği somut deliller üzerinden belirlenmelidir.
Hesabın sanıkla ilişkilendirilmesi de ayrıca denetlenmelidir. Telefon numarasının, fotoğrafın veya e-posta adresinin sanığa ait olması hesabın suç tarihinde sanık tarafından yönetildiğini tek başına göstermeyebilir. Hesap oluşturma ve oturum kayıtları, IP verileri, cihaz incelemesi, para hareketleri ve mesajlaşmalar arasında suç tarihine ilişkin bağlantı aranmalıdır.
TCK m. 227 kapsamında mahkumiyet, fuhuşla bağlantılı bir ortamın veya yetişkin içerikli bir yayının varlığına değil; kanunda tanımlanan somut fiilin sanık tarafından kasten gerçekleştirildiğinin hukuka uygun ve güvenilir delillerle ispatlanmasına dayanmalıdır. Dijital içerik üretimi ile fuhuş faaliyetinin, hesap aidiyeti ile fiili kullanımın ve ekonomik ilişki ile fuhuş kazancından yararlanmanın birbirine eşit kabul edilmesi, suçun maddi ve manevi unsurlarının ayrı ayrı ispatlanması zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.
Kaynaklar: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun ve 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Hakkında Kanun.
