İsmet Kaptan Mah. Sezer Doğan Sk. No: 4, MAB İş Hanı, 35210 Konak/İzmir rssafsoz@gmail.com 0 505 949 36 27

Yalan Tanıklık Suçu ve Gerçeğe Aykırı Beyan

Yalan tanıklık suçu, hukuki bir uyuşmazlığın çözümünde gerçeğe ulaşılmasını engelleyen bilinçli tanık anlatımlarını cezalandırır. Türk Ceza Kanunu'nun 272. maddesi, yalnızca tanığın gerçeğe aykırı söz söylemesini değil, tanıklığın konusuna giren bildiklerini kasten gizlemesini de kapsar. Bununla birlikte bir ifadenin yanlış olması, başka bir ifadeyle çelişmesi veya mahkemece inandırıcı bulunmaması tek başına yalan tanıklık suçunun işlendiğini göstermez. Suçun oluşması için tanık sıfatı, yetkili makam önünde yapılan açıklama ve bilerek gerçeğe aykırı beyanda bulunma unsurları birlikte değerlendirilmelidir.

Yalan Tanıklık Suçu Nedir?

TCK m. 272'de düzenlenen yalan tanıklık, adliyeye karşı işlenen suçlardandır. Korunan hukuki değer, yargısal ve kanunen yetkili soruşturma makamlarının maddi gerçeği sağlıklı delillerle belirleyebilmesidir. Fail, tanıklık ettiği konuyla ilgili bildiği bir olguyu gerçeğe aykırı aktarabilir, gerçeği inkar edebilir veya önemli bir bilgiyi bilerek saklayabilir.

Örneğin bir trafik kazasını doğrudan gören kişinin, taraflardan birini korumak amacıyla araçların çarpışma yönünü bilerek ters anlatması bu suç bakımından değerlendirilebilir. Buna karşılık kazayı kısa süre gören tanığın araçların hızını yanlış tahmin etmesi, gerçeği çarpıtma kastı kanıtlanmadıkça cezai sorumluluğa yeterli değildir.

Yalan Tanıklık Suçunun Oluşma Şartları

Tanık Sıfatı ve Yetkili Makam Önünde Beyan

Suçun faili, hukuken tanık olarak bilgisine başvurulan kişidir. TCK m. 272/1, hukuka aykırı bir fiil nedeniyle başlatılan soruşturmada tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurul önündeki beyanları; ikinci fıkra ise mahkeme huzurunda veya yemin ettirerek tanık dinlemeye kanunen yetkili kişi ya da kurul önündeki beyanları düzenler.

Kolluk tarafından düzenlenen her bilgi alma tutanağı, TCK m. 272 anlamında tanıklık değildir. CMK m. 43/5 ve Yargıtay 8. Ceza Dairesinin 2022/6080 E., 2023/10744 K. sayılı kararı uyarınca, kolluğun tanık dinleme yetkisi bulunmadığından yalnız bu tutanaktaki yanlış açıklama yalan tanıklık suçunu oluşturmaz. Cumhuriyet savcısı veya mahkeme önünde sonradan verilen beyan ise kendi koşulları içinde incelenir.

Sanık, Müşteki ve Tanığın Hukuki Konumu

Şüpheli veya sanığın kendisine yöneltilen suçlamaya karşı savunması, tanık sıfatıyla yapılan açıklamadan farklıdır. Kişi kendi davasında gerçeğe aykırı savunma yaptığı gerekçesiyle TCK m. 272 kapsamında cezalandırılamaz. Davacı ve davalıların kendi iddia veya savunmaları da kendiliğinden tanıklık sayılmaz.

Müşteki ya da mağdur sıfatıyla alınan beyanın niteliği ayrıca belirlenmelidir. Yargıtay 8. Ceza Dairesinin 2020/10906 E., 2022/15072 K. sayılı kararında, müşteki sıfatıyla ifade veren kişinin açıklamasından dolayı yalan tanıklıktan mahkum edilemeyeceği belirtilmiştir. Mağdurun CMK m. 236 uyarınca tanık olarak dinlenmesi ise ayrıca tanıklığa ilişkin usul kuralları çerçevesinde değerlendirilir.

Yemin Edilmemesi ve Suçun Oluşması

Yalan tanıklığın her halinde yemin edilmesi zorunlu değildir. Mahkeme huzurunda tanık olarak dinlenen kişinin, kanuni bir nedenle yeminsiz dinlenmesi de gerçeği söyleme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Buna karşılık yeminin bulunup bulunmaması, özellikle yargılamanın yenilenmesine ilişkin özel hükümlerin uygulanmasında önem kazanabilir.

Gerçeğe Aykırı Beyan ve Yalan Tanıklık Kastı

Yalan tanıklık kasten işlenebilen bir suçtur. Tanığın bildiği gerçeği değiştirmesi veya gizlemesi gerekir. Unutkanlık, yanlış algılama, zamanla hatıraların zayıflaması, sorunun yanlış anlaşılması ve olay hakkındaki kişisel değerlendirme farklılıkları tek başına suç kastını ortaya koymaz.

Savcılık ifadesinde olayı gördüğünü söyleyen tanığın duruşmada olayı hatırlamadığını açıklaması, beyan değişikliğinin nedenini araştırmayı gerektirir. İlk anlatımın doğru, sonraki anlatımın yalan olduğu varsayılamaz. Tanığın başlangıçta gerçeğe aykırı konuşmuş olması veya ifadelerden her ikisinin de farklı nedenlerle güvenilir olmaması mümkündür.

Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 08.05.2018 tarihli, 2015/177 E., 2018/205 K. sayılı kararında vurgulandığı üzere, ifadeler arasındaki çelişki tek başına mahkumiyet nedeni değildir. Gerçeğe aykırılık ile bunun bilerek ve isteyerek gerçekleştirildiği, diğer delillerle birlikte şüpheden uzak biçimde kanıtlanmalıdır.

Yalan Tanıklık Suçunun Cezası ve Nitelikli Halleri

TCK m. 272, tanıklığın yapıldığı makamı, soruşturulan suçun ağırlığını ve yalan beyan nedeniyle doğan sonuçları dikkate alan farklı yaptırımlar içerir.

Hukuki durum Kanuni yaptırım
Yetkili makam önündeki soruşturma tanıklığı (m. 272/1) 4 aydan 1 yıla kadar hapis
Mahkeme veya kanunen yetkili kurul önünde tanıklık (m. 272/2) 1 yıldan 3 yıla kadar hapis
Üç yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçun soruşturma veya kovuşturması (m. 272/3) 2 yıldan 4 yıla kadar hapis
Koşulları gerçekleşen, gözaltı ve tutuklama dışındaki koruma tedbiri (m. 272/4) İlgili fıkraya göre ceza yarı oranında artırılır
Yalan tanıklık sonucunda ağırlaştırılmış müebbet veya müebbet hapis mahkumiyeti (m. 272/6) 20 yıldan 30 yıla kadar hapis
Altıncı fıkra kapsamındaki hapis cezasının infazına başlanması (m. 272/7) Altıncı fıkraya göre ceza yarı oranında artırılır
Hapis dışında adli veya idari yaptırım uygulanması (m. 272/8) 3 yıldan 7 yıla kadar hapis

TCK m. 272/4'teki artırım ile m. 272/5'teki ek sorumluluk, aleyhine tanıklık yapılan kişinin yüklenen fiili işlemediğinden dolayı beraat etmesi veya hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi şartına bağlanmıştır. Beşinci fıkra kapsamında gözaltı veya tutuklamaya neden olan tanık, ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma hükümleri uyarınca dolaylı fail olarak sorumlu tutulabilir.

TCK m. 272/6'nın süreli hapis mahkumiyetinde hükmedilen cezanın üçte ikisi kadar hapis öngören bölümü yürürlükte değildir. Anayasa Mahkemesi, 14.01.2015 tarihli, 2014/116 E. ve 2015/4 K. sayılı kararıyla bu bölümü iptal etmiştir. İptal, 29.10.2015 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet mahkumiyetine ilişkin 20 ila 30 yıllık yaptırım ise korunmuştur. Eski kanun metinlerindeki süreli hapis hesabı güncel ceza tayininde esas alınamaz.

Hukuk Davalarında Yalan Tanıklık

Boşanma, işçilik alacağı, tazminat ve miras davalarında tanık anlatımları uyuşmazlığın ispatında belirleyici olabilir. Hukuk mahkemesinde tanık olarak dinlenen kişinin bilerek gerçeğe aykırı anlatımda bulunması TCK m. 272/2 kapsamında değerlendirilir. Bunun için gerçeğe aykırılığın kararın mutlaka değişmesine yol açması şart değildir.

Özellikle boşanma davasında tanıklık bakımından, eşlerden biriyle akrabalık veya yakınlık ilişkisi içinde bulunmak tanığı kendiliğinden suçlu ya da güvenilmez kılmaz. Mahkemenin anlatıma itibar etmemesiyle tanığın bilerek yalan söylemesi farklı hukuki değerlendirmelerdir. HMK m. 264'e göre hakim, tanığın yalan söylediği veya menfaat karşılığı tanıklık ettiği hakkında yeterli delil yahut emare elde ederse tutanak düzenleyerek Cumhuriyet başsavcılığına gönderir.

Tanıklıktan Çekinme Hakkı ve TCK m. 273

CMK m. 45 ve 46, belirli yakınlık ilişkileri ve mesleki sırlar bakımından tanıklıktan çekinmeyi düzenler. CMK m. 48 ise kişinin kendisini veya kanunda belirtilen yakınlarını ceza soruşturmasına maruz bırakabilecek soruları cevaplamaktan çekinebilmesine imkan verir. Çekinme hakkının bulunması, tanık sıfatıyla gerçeğe aykırı beyanda bulunmayı genel olarak serbest hale getirmez.

TCK m. 273/1, kişinin kendisinin, üstsoyunun, altsoyunun, eşinin veya kardeşinin soruşturma ve kovuşturmaya uğramasına neden olabilecek bir konuda yalan tanıklık yapması yahut çekinme hakkı hatırlatılmadan gerçeğe aykırı tanıklıkta bulunması halinde ceza indirimi veya ceza vermekten vazgeçilmesini mümkün kılar. Aynı maddenin ikinci fıkrası, bu şahsi nedenlerin özel hukuk uyuşmazlıklarındaki yalan tanıklığa uygulanmasını engeller. Ceza yargılamasındaki düzenleme, hukuk davasındaki gerçeğe aykırı ifadeye doğrudan taşınamaz.

Yalan Tanıklık Suçunda Etkin Pişmanlık

TCK m. 274, yalan tanıklık yapan kişinin sonradan gerçeği açıklamasına farklı sonuçlar bağlar. İlgili kişi hakkında hak kısıtlaması veya yoksunluğu doğurabilecek karar verilmeden yahut hükümden önce gerçeğin söylenmesi halinde cezaya hükmolunmaz. Hak kısıtlamasından sonra ancak hükümden önce gerçeğe dönülürse cezanın üçte ikisinden yarısına kadarı; mahkumiyet kesinleşmeden önce gerçeğin açıklanmasında ise yarısından üçte birine kadarı indirilebilir.

Genel etkin pişmanlık kurumundan farklı olarak TCK m. 274, tanıklığın etkilediği yargılamanın aşamasına bağlı özel şartlar taşır. İlk yanlış ifadenin sadece geri alınması yeterli olmayabilir. Tanığın hangi olguyu sakladığını veya değiştirdiğini açıklaması ve gerçeğe dönme zamanının tutanaklardan belirlenmesi gerekir.

Kanun metninin aleyhe tanıklığı esas alan anlatımına karşılık, lehe yalan tanıklık yapanın sonradan gerçeği söylemesi konusunda içtihat tartışması yaşanmıştır. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 08.05.2018 tarihli, 2015/187 E., 2018/206 K. sayılı kararında dar yorum benimsenirken, 03.12.2020 tarihli, 2018/298 E., 2020/499 K. sayılı kararında lehe yalan tanıklıkta da etkin pişmanlığın uygulanabileceği çoğunlukça kabul edilmiştir. Değerlendirme, gerçeğe dönüşün zamanı ve ilgili davada ortaya çıkan sonuçlar üzerinden yapılmalıdır.

Yalan Tanıklık Nasıl İspatlanır?

Yalan tanıklık iddiasında esas alınması gereken, birbirinden farklı iki anlatımdan hangisinin tercih edileceği değil, belirli bir anlatımın bilinçli biçimde gerçeğe aykırı olduğunun hangi somut delillerle ispatlandığıdır. Önceki beyanın alınma koşulları, tanığın olayı görme imkanları, taraflarla ilişkisi, zaman aralığı, ifade değişikliğini açıklama biçimi ve anlatımın nesnel verilerle uyumu birlikte araştırılmalıdır.

Tanığın anlattığı saat ve yerde bulunmadığını gösteren kamera kaydı, görgüye dayalı anlatımını zayıflatabilir. Bununla birlikte bir kaydın tanık anlatımını yanlışlaması, yalan söyleme kastını tek başına ortaya koymayabilir. Kaydın zaman doğruluğu, kayıt kapsamı ve tanığın olayı başka bir konumdan algılamış olma ihtimali de incelenmelidir.

HTS, Konum ve Diğer Dijital Kayıtlar

HTS ve baz kayıtlarının ceza yargılamasında değerlendirilmesi, tanığın olay anında nerede bulunduğuna ilişkin iddialar bakımından yardımcıdır. Ancak baz istasyonu bağlantısı kişinin kesin coğrafi noktasını göstermez. Telefonun konumu ile telefonu kullanan kişinin konumu da her zaman aynı kabul edilemez.

Mesajlaşmalar, kamera görüntüleri, elektronik geçiş kayıtları ve konum verileri tanıklığı doğrulayabilir veya çürütebilir. Dijital delillerde teknik bulgular ile hukuki ispat arasındaki ayrım, özellikle teknik çelişkiden hareketle doğrudan suç kastı çıkarılmasını önlemek bakımından önem taşır. İncelenen verinin bütünlüğü, elde edilme yöntemi ve hangi olguyu ispatlamaya elverişli olduğu gerekçelendirilmelidir.

Yalan Tanıklık, İftira ve Diğer Suçlar Arasındaki Fark

Yalan tanıklık, yetkili makam önünde tanık sıfatıyla gerçeğe aykırı beyanda bulunulmasıdır. İftira suçu ise kişinin işlemediğini bildiği hukuka aykırı bir fiilin başka bir kişiye, hakkında soruşturma veya yaptırım uygulanmasını sağlamak amacıyla isnat edilmesine dayanır. Tanık sıfatı olmadan yapılan asılsız suç isnadı, koşullarına göre iftira oluşturabilir.

İşlenmemiş bir suçun işlendiğinin bildirilmesi TCK m. 271'deki suç uydurma; resmi belgeyi düzenlemeye yetkili kamu görevlisine belgenin düzenlenmesine esas olacak şekilde gerçeğe aykırı beyanda bulunulması TCK m. 206'daki suç bakımından incelenir. Hukuk davasında tarafın yalan yere yemin etmesi TCK m. 275, bilirkişi veya tercümanın gerçeğe aykırı görüş ya da çevirisi ise TCK m. 276 kapsamında düzenlenmiştir. Fiilin niteliği belirlenirken yalnız sözlerin içeriği değil, açıklamayı yapan kişinin hukuki sıfatı ve beyanın alındığı işlem esas alınmalıdır.

Yalan Tanıklıkta Şikayet, Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı

Yalan tanıklık suçu şikayete bağlı değildir. Cumhuriyet savcılığı ihbar veya suç duyurusu üzerine resen soruşturma yapabilir. İddianın ispatında ifadelerin onaylı tutanakları, esas yargılamadaki deliller ve çelişkinin hangi maddi olguya ilişkin olduğunu gösteren bilgiler önemlidir. Yalan tanıklık, CMK m. 253 kapsamında uzlaştırmaya tabi suçlardan değildir.

Temel ve çoğu nitelikli hal bakımından görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. TCK m. 272/6 gibi kanuni ceza üst sınırının ağır ceza mahkemesinin görev alanına girdiği hallerde görev farklılaşır. Zamanaşımı ise uygulanan fıkranın kanuni cezasına göre TCK m. 66 ve 67 hükümleriyle belirlenir; bütün yalan tanıklık biçimleri için tek süre kabul edilemez.

Tanığın aynı yargılamada birden fazla kez farklı ifade vermesi, kendiliğinden her ifade için ayrı suç oluştuğu anlamına gelmez. Beyanların hangi aşamada, hangi hukuki işlem kapsamında ve hangi suç işleme kararıyla verildiği değerlendirilir. Yalan tanıklıkla suçlanan kişi bakımından da yetkili makam, tanık sıfatı, kasıt ve ileri sürülen gerçeğe aykırılığın ispatı ayrı ayrı sorgulanmalıdır.

Yalan Tanıklık Nedeniyle Verilen Kararın Değiştirilmesi

Tanığın cezalandırılması, önceki davada verilen kararın kendiliğinden hükümsüz hale gelmesini sağlamaz. Kesinleşmiş ceza mahkumiyetleri bakımından CMK m. 311/1-b, yemin verilerek dinlenmiş tanığın hükmü etkileyecek biçimde hükümlü aleyhine kasıt veya ihmal ile gerçek dışı tanıklıkta bulunmasının anlaşılmasını hükümlü lehine yargılamanın yenilenmesi nedeni sayar. Bu özel hükmün şartları bulunmadığında yeni deliller bakımından CMK m. 311/1-e ayrıca değerlendirilebilir.

Hukuk davalarında HMK m. 375/1-e, hükme esas alınan tanığın karar sonrasında yalan tanıklık yaptığının sabit olmasını yargılamanın iadesi nedeni olarak düzenler. HMK m. 375/2 uyarınca kural olarak kesinleşmiş ceza mahkumiyeti aranır; delil yokluğu dışındaki sebeplerle ceza kovuşturmasına başlanamamış veya mahkumiyet verilememişse özel istisna uygulanır. Başvuru süresi HMK m. 377 hükümlerine göre ayrıca hesaplanır.

Yalan beyanın yol açtığı zararın giderilmesi, koşulları varsa tazminat talebinin de konusu olabilir. Bunun için hukuka aykırı fiil, zarar ve uygun nedensellik bağının ortaya konulması gerekir. Ceza sorumluluğunun ispatı ile tazminatın koşulları birbirine karıştırılmamalıdır.

Yalan Tanıklık Suçu ve Gerçeğe Aykırı Beyanın Hukuki Değerlendirmesi

Yargılama makamının tanık anlatımına güvenmemesi ile tanığın suç işlemesi farklı sonuçlar doğurur. TCK m. 272 kapsamında mahkumiyet için yetkili makam önünde tanık sıfatıyla yapılan, gerçeğe aykırılığı ve kastı kanıtlanmış bir beyan bulunmalıdır. Bu ölçüt, hem gerçeğe aykırı tanıklık yüzünden hak kaybına uğrayan kişilerin korunmasını hem de hatırlama veya algılama hatası yapan tanıkların cezalandırılmamasını sağlar.

Yalan tanıklığın ortaya çıkarılması yalnız failin cezalandırılmasıyla sınırlı değildir. Beyanın etkilediği hüküm, başvurulabilecek olağanüstü kanun yolları ve doğmuş zararların giderilmesi birlikte değerlendirilmelidir.

Kaynaklar: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 206, 267, 271–276; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 43–48, 236 ve 311; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 264, 375 ve 377; Anayasa Mahkemesi 14.01.2015 tarihli, 2014/116 E., 2015/4 K. sayılı kararı; Yargıtay Ceza Genel Kurulu 08.05.2018 tarihli, 2015/177 E., 2018/205 K. ve 03.12.2020 tarihli, 2018/298 E., 2020/499 K. sayılı kararları; Yargıtay 8. Ceza Dairesinin 2023/10744 K. ve 2022/15072 K. sayılı kararları.

Av. Ramazan Sertan Safsöz Profil Fotoğrafı.
Yazar
Kurucu Avukat
Teknik mahiyeti güçlü uyuşmazlıklarda ceza hukuku ile bilişim hukuku kesişiminde yürüttüğü çalışmalarıyla tanınmaktadır. Özellikle dijital delillerin belirleyici olduğu soruşturma ve kovuşturmalarda, elektronik cihaz incelemeleri, iletişim verileri ve sayısal / mali kayıtlar etrafında şekillenen hukuki uyuşmazlıklar üzerinde yoğunlaşmaktadır. Bu çerçevede, teknik inceleme ile hukuki değerlendirmeyi aynı düzlemde ele alan ve yerleşik kabullerin ötesine geçen savunma yaklaşımları geliştirmektedir
Yasal Uyarı
Bu makaledeki açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her somut olay kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir. Bu nedenle, hukuki durumunuza uygun değerlendirme için profesyonel destek alınması gerekir.

Puanınız

Yorum Yapın

Yorumunuz onaylandıktan sonra yayımlanacaktır.

Bilgi almak için bizi arayabilirsiniz.0 505 949 36 27