Sahte Sigortalılık Bildirimleri ve Sosyal Güvenlik Dolandırıcılığı

Sahte sigortalılık, fiilen çalışmayan kişilerin Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) bir işyerinde çalışıyormuş gibi bildirilmesi veya gerçek çalışma ilişkisini yansıtmayan sigortalılık kayıtları oluşturulmasıdır. Bu işlemler emeklilik için prim günü kazanılması, sağlık hizmetlerinden yararlanılması, sigorta ödeneklerinin alınması veya üçüncü kişilere ücret karşılığında sigortalılık sağlanması amacıyla gerçekleştirilebilir.

Sahte sigortalılık tespit edildiğinde SGK, gerçeğe aykırı hizmet kayıtlarını iptal edebilir, yersiz ödediği aylık ve ödenekleri geri isteyebilir ve ilgili işveren hakkında idari yaptırımlar uygulayabilir. Ancak bu işlemlerin yapılması, ilgili kişilerin mutlaka dolandırıcılık veya belgede sahtecilik suçunu işlediği anlamına gelmez.

Sahte sigortalılık ile sosyal güvenlik dolandırıcılığı arasındaki temel ayrım, fiili çalışmanın bulunmamasına ilişkin idari tespitle ceza hukukunda aranan hile, kast, aldatma, zarar ve haksız yarar unsurlarının birbirinden farklı olmasıdır. İşverenin, sigortalının ve bildirimi gerçekleştiren mali müşavirin ceza sorumluluğu da ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Sahte Sigortalılık Nedir?

5510 Sayılı Kanun Kapsamında 4/a Sigortalılığı

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 4/1-a maddesi, hizmet akdiyle bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılan kişileri sigortalı saymaktadır. Bu kapsamda sigortalılığın temelinde gerçek bir çalışma ilişkisi bulunmalıdır.

Sigortalılık, kural olarak fiili çalışmanın başladığı tarihte doğar. İşverenin işe giriş bildirgesi düzenlemesi, prim tahakkuk ettirmesi veya primleri ödemesi, gerçekte bulunmayan bir çalışmayı hukuken geçerli hale getirmez.

Fiilen Çalışmadan Sigortalı Gösterilmek

Bir kişinin hiç çalışmadığı işyerinden sigortalı bildirilmesi, sahte sigortalılığın en belirgin örneklerindendir. Özellikle emeklilik için eksik prim günlerinin tamamlanması amacıyla yapılan gerçeğe aykırı bildirimler bu kapsamda değerlendirilebilir.

Örneğin bir kişinin, fiilen çalışmadığı şirketten altı ay boyunca sigortalı gösterilmesi ve primlerinin yatırılması, tek başına geçerli hizmet süresi kazandırmaz. SGK, gerçek çalışma bulunmadığını tespit ettiğinde ilgili hizmetleri iptal edebilir.

Gerçekten Çalışan Kişinin Başka İşyerinden Bildirilmesi

Bir kişi gerçekten çalışmasına rağmen sigortalılık bildirimi başka bir işyeri üzerinden yapılmış olabilir. Bu durumda kişinin hiç çalışmadığı sonucuna otomatik olarak ulaşılamaz.

Fiili çalışmanın hangi işverenin organizasyonu kapsamında gerçekleştiği, alt işveren ilişkisi bulunup bulunmadığı ve bildirimin hangi nedenle farklı işyerinden yapıldığı araştırılmalıdır. Gerçek çalışma ilişkisinin varlığı, hizmetlerin hukuki niteliğinin belirlenmesinde önem taşır.

Sahte Sigortalılık ile Eksik Sigorta Bildirimi Arasındaki Fark

Gerçekte çalışan kişinin prim günlerinin eksik gösterilmesi, ücretinin düşük bildirilmesi veya sigorta girişinin geç yapılması, fiili çalışma olmadan sigortalı gösterilmesinden farklıdır.

İlk durumda mevcut çalışmanın Kuruma eksik veya yanlış bildirilmesi söz konusudur. İkinci durumda ise gerçekte bulunmayan bir çalışmanın varmış gibi gösterilmesi tartışılmaktadır.

Gerçek çalışanların hakları bakımından SGK primlerinin eksik yatırılması konusundaki hukuki değerlendirmeler ayrıca önem taşır.

Sahte İşyerleri ve Organize Sigortalılık Bildirimleri

Gerçek Faaliyeti Bulunmayan İşyerleri

Sahte işyeri, gerçekte sigortalı çalıştırmaya dayalı faaliyeti bulunmadığı halde SGK nezdinde işyeri tescili yaptırılan ve bu kayıt üzerinden sigortalılık bildirimleri gerçekleştirilen yapıdır.

Bu tür organizasyonlarda çok sayıda kişinin aynı işyerinden sigortalı gösterilmesi, işyerinin ekonomik faaliyetinin bulunmaması ve çalışanlara ait ücret kayıtlarının gerçeği yansıtmaması araştırma konusu olabilir.

Ancak bir şirketin ticari faaliyetinin sınırlı olması veya belirli dönemlerde zarar etmesi, tek başına sahte işyeri olduğunun kanıtı değildir.

Ücret Karşılığında Sigorta Günü Kazandırılması

Bazı organizasyonlarda kişilerden belirli tutarlar alınarak çalışmadıkları işyerlerinden sigortalı bildirilmeleri sağlanabilir. Ödenen paranın bir bölümü primlere ayrılırken kalan kısmı organizasyonu yöneten kişiler tarafından alınabilir.

Bu yapıların değerlendirilmesinde işyerinin gerçek faaliyeti, sigortalıların çalışma durumları, prim ödemelerinin kaynağı ve organizasyondaki kişilerin görevleri araştırılmalıdır.

İşverenin Bilgisi Dışında Yapılan Bildirimler

Gerçek bir işyerinin elektronik bildirim yetkilerinin kötüye kullanılması da mümkündür. Mali müşavir, şirket çalışanı veya üçüncü kişi tarafından işverenin bilgisi dışında sahte sigortalılık kaydı oluşturulduğu iddia edilebilir.

Bu durumda yalnızca bildirimin şirket adına yapılmış olması, işverenin işlemi bildiğini veya onayladığını kanıtlamaz. Elektronik sisteme kimin eriştiği, bildirimi kimin hazırladığı ve ilgili kişilerin talimatları araştırılmalıdır.

Şüpheli, Kontrollü ve Sahte İşyeri Ayrımı

SGK, risk analizleri sonucunda belirli işyerlerini incelemeye alabilir. Şüpheli veya kontrollü işyeri olarak değerlendirilmek, denetim sonucunda işyerinin sahte olduğunun kesin biçimde tespit edilmesiyle aynı değildir.

Risk göstergeleri inceleme başlatılmasına dayanak olabilir. Ancak hizmet iptali ve cezai sorumluluk bakımından somut fiili çalışma koşullarının araştırılması gerekir.

Sahte Sigortalılık Hangi Suçları Oluşturur?

TCK 157 Kapsamında Dolandırıcılık

TCK m. 157'de dolandırıcılık suçu, hileli davranışlarla bir kişinin aldatılması ve onun veya başkasının zararına haksız yarar sağlanması şeklinde düzenlenmiştir.

Sahte sigortalılık işlemlerinde dolandırıcılık iddiasının değerlendirilebilmesi için yalnızca gerçeğe aykırı bildirim değil, aldatmaya elverişli hileli davranış, kast, haksız yarar ve zarar unsurları araştırılmalıdır.

TCK 158/1-e Kapsamında Kamu Kurumunun Zararına Dolandırıcılık

TCK m. 158/1-e, dolandırıcılık suçunun kamu kurum ve kuruluşlarının zararına işlenmesini nitelikli hal olarak düzenlemektedir. SGK'nın malvarlığının hileli davranışlarla zarara uğratılması bu hüküm kapsamında değerlendirilebilir.

Örneğin sahte sigortalılık kayıtları kullanılarak hak edilmeyen emekli aylıklarının veya sağlık yardımlarının alınması, gerekli diğer unsurların da bulunması halinde nitelikli dolandırıcılık suçuna konu olabilir.

SGK'nın sahte sigortalılık nedeniyle hizmet iptali yapması, TCK 158/1-e kapsamında mahkumiyet için tek başına yeterli değildir. Kurumun nasıl aldatıldığı, hangi malvarlığı zararının doğduğu ve failin kastı belirlenmelidir.

Bu suçun unsurları, TCK 158/1-e kamu kurum ve kuruluşları zararına dolandırıcılık başlıklı makalemizde ayrıntılı biçimde açıklanmaktadır.

SGK'dan Hiçbir Ödeme Alınmamışsa Dolandırıcılık Oluşur mu?

Fiilen çalışmayan kişinin sigortalı gösterilmesine rağmen emekli aylığı, sağlık yardımı veya başka bir ödeme almaması halinde dolandırıcılık suçunun tamamlanıp tamamlanmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Hileli davranışın icrasına başlanmasına rağmen failin iradesi dışındaki nedenlerle haksız yarar elde edilememişse TCK m. 35 kapsamında teşebbüs tartışılabilir. Ancak sahte bildirimin varlığı, teşebbüsün bütün unsurlarının gerçekleştiği anlamına da gelmez.

Özellikle Kurumun malvarlığı bakımından gerçekleşmiş zarar bulunup bulunmadığı ve hileli işlemin hangi aşamaya ulaştığı araştırılmalıdır.

Bilişim Sistemlerinin Kullanılması

SGK bildirimlerinin elektronik ortamda yapılması, her olayda TCK 158/1-f kapsamında bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılık suçunun oluştuğunu göstermez.

Elektronik sistemin aldatma fiilinde nasıl kullanıldığı, yalnızca bildirim kanalı olup olmadığı ve ilgili nitelikli halin unsurları ayrıca belirlenmelidir. Aynı fiilin farklı nitelikli hallere uygunluğu ve suçların içtimaı da somut eyleme göre değerlendirilmelidir.

Sahte Sigorta Belgelerinde Sahtecilik Suçları

Gerçeğe Aykırı İşe Giriş Bildirgesi

İşe giriş bildirgesinin gerçeği yansıtmaması, belgenin mutlaka ceza hukuku anlamında sahte olduğu sonucunu doğurmaz. Gerçek kişi tarafından kendi yetkisiyle düzenlenen ancak içeriği yanlış olan belgeyle, başka kişi adına sahte düzenlenen veya sonradan değiştirilen belge birbirinden ayrılmalıdır.

TCK 204 Kapsamında Resmi Belgede Sahtecilik

TCK m. 204 bakımından belgenin resmi belge niteliği taşıması ve kanundaki sahtecilik hareketlerinden birinin gerçekleşmesi gerekir. SGK'nın elektronik kayıtlarının resmi belge niteliğiyle işveren tarafından sisteme iletilen bildirgenin hukuki niteliği aynı değildir.

Yalnızca işverenin gerçeğe aykırı elektronik bildirim göndermesi nedeniyle otomatik olarak resmi belgede sahtecilik suçu oluştuğu kabul edilemez.

TCK 207 Kapsamında Özel Belgede Sahtecilik

TCK m. 207 kapsamında özel belgenin sahte düzenlenmesi, değiştirilmesi veya sahte belgenin kullanılması değerlendirilir. Özel belgede yalnızca içeriğin gerçeğe aykırı olması, her durumda cezalandırılan sahtecilik hareketini oluşturmaz.

Buna karşılık gerçekte mevcut olmayan ücret ödemelerini göstermek amacıyla başkalarının imzaları taklit edilerek belge hazırlanması, olayın özelliklerine göre özel belgede sahtecilik suçu kapsamında değerlendirilebilir.

TCK 206 ve Elektronik Bildirimler

TCK m. 206, resmi belge düzenlemeye yetkili kamu görevlisine yalan beyanda bulunulmasını cezalandırmaktadır. Ancak elektronik ortamda sisteme yanlış bilgi girilmesi, bu suçun kendiliğinden oluştuğunu göstermez.

Beyanın muhatabı, resmi belgenin düzenlenmesine etkisi ve kanuni koşullar araştırılmalıdır. TCK m. 244 kapsamında bilişim sistemine hukuka aykırı veri yerleştirme iddiaları bakımından da sisteme erişim yetkisi ve gerçekleştirilen işlem ayrı önem taşır.

Sahte Sigortalılıkta Kimler Ceza Sorumluluğu Taşır?

İşveren ve Şirket Yöneticileri

İşverenin veya şirket yöneticisinin ceza sorumluluğu, organizasyondaki görevine ve sahte bildirimlere katılımına göre belirlenir.

Ticaret sicilinde yönetici olarak görünmek, tek başına dolandırıcılık kastını göstermez. Bildirimlerin kim tarafından talimatlandırıldığı, para hareketlerinin kimin kontrolünde bulunduğu ve işyerindeki gerçek çalışma düzeni araştırılmalıdır.

Gerçekte Çalışmadığını Bilen Sigortalı

Fiilen çalışmadığını bilerek belirli işyerinden sigortalı gösterilmeyi kabul eden kişinin davranışı, ceza soruşturmasında önem taşıyabilir.

Ancak kişinin bu durumu bilmesiyle dolandırıcılık suçuna iştirak etmesi aynı değildir. SGK'nın aldatılmasına yönelik eylemlere katılıp katılmadığı, haksız yarar elde etme kastı ve somut davranışları belirlenmelidir.

Haberi Olmadan Sigortalı Gösterilen Kişiler

Kimlik bilgileri izinsiz kullanılarak sigortalı gösterilen kişi, sırf adına bildirim yapılmış olması nedeniyle suç faili kabul edilemez.

Kişinin bildirimi ne zaman öğrendiği, işlemden herhangi bir menfaat elde edip etmediği ve organizasyonla bağlantısı bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.

Mali Müşavir ve Muhasebecilerin Sorumluluğu

Mali müşavirlerin elektronik bildirgeleri düzenlemesi, tek başına sahte sigortalılık organizasyonuna bilinçli biçimde katıldıklarını kanıtlamaz.

İşverenin verdiği bilgiler doğrultusunda rutin bildirim yapılması ile gerçekte çalışmayan kişilerin sisteme kaydedildiğinin bilinerek hileli işlemlere katılınması farklıdır.

Ceza sorumluluğu bakımından bildirimin hazırlanmasına ilişkin talimatlar, yazışmalar, elektronik erişim kayıtları ve kişinin gerçeğe aykırı işlemin amacını bilip bilmediği araştırılmalıdır.

Şirket Ortakları ve Yakın Akrabalar

Sigortalı gösterilen kişinin işverenle akraba olması veya şirkette ortaklık ilişkisinin bulunması, tek başına fiili çalışmanın bulunmadığını kanıtlamaz.

Aynı şekilde aile şirketindeki görevinin belirsiz olması da otomatik sahte sigortalılık sonucunu doğurmaz. Kişinin gerçek çalışma ilişkisi ve yaptığı işler somut delillerle belirlenmelidir.

SGK Denetimlerinde Sahte Sigortalılık Nasıl Tespit Edilir?

İşyerinin Gerçek Faaliyetinin Araştırılması

SGK denetmenleri ve müfettişleri; işyerinin adresini, faaliyet konusunu, çalışan sayısını, ticari kapasitesini ve bildirim yapılan dönemlerdeki faaliyetini inceleyebilir.

İşyerinin üretim, satış veya hizmet kapasitesinin bildirilen personel sayısıyla uyumlu olup olmadığı araştırılabilir. Ancak ekonomik faaliyetin sınırlı olması tek başına bütün sigortalılık kayıtlarının sahte olduğunu göstermez.

Fiili Çalışma, Ücret ve Mesai Kayıtları

İşe giriş bildirgesi, bordro ve banka ödeme kayıtları çalışma iddiasını destekleyebilir. Bununla birlikte fiili çalışma bulunup bulunmadığı yalnızca bu belgeler üzerinden belirlenmemelidir.

Yapılan işin niteliği, çalışma saatleri, işyerindeki görev dağılımı, üretim veya hizmet kayıtları ve işverenin talimat ilişkisi birlikte değerlendirilmelidir.

Çalışan ve Komşu İşyeri Tanıkları

Aynı dönemde çalışan kişilerin beyanları, fiili çalışmanın ispatında önem taşıyabilir. Komşu işyerlerindeki kişilerin gözlemleri de işyerinin gerçek faaliyeti bakımından yardımcı delil olabilir.

Ancak tanığın ilgili dönemde işyerini ne ölçüde tanıdığı ve sigortalı olduğu bildirilen kişi hakkında doğrudan bilgi sahibi olup olmadığı araştırılmalıdır.

Elektronik Bildirim, IP ve LOG Kayıtları

SGK sistemine yapılan girişlerin tarihleri, kullanıcı hesapları, IP adresleri ve işlem kayıtları, gerçeğe aykırı bildirimin kim tarafından gerçekleştirildiğinin belirlenmesine yardımcı olabilir.

Ancak IP adresinin belirli bir işyerine ait olması, işlemi gerçekleştiren gerçek kişiyi her durumda kesin olarak göstermez. Ortak internet bağlantıları, farklı kullanıcılar ve yetki paylaşımı dikkate alınmalıdır.

Denetim Raporunun Ceza Yargılamasındaki Değeri

SGK denetim raporları, idari işlemlere dayanak oluşturabilir ve ceza dosyasında delil olarak değerlendirilebilir. Bununla birlikte raporda sahte sigortalılık bulunduğu belirtilmesi, mahkumiyet için tek başına yeterli değildir.

Ceza mahkemesi, raporun dayandığı belgeleri, tanık ifadelerini ve mali kayıtları değerlendirerek her sanığın kişisel sorumluluğunu belirlemelidir.

Sahte Sigortalılık Nedeniyle SGK Hizmetlerinin İptali

Fiili Çalışma Bulunmayan Dönemlerin Silinmesi

SGK, gerçekte çalışma bulunmadığını tespit ettiği sigortalılık dönemlerini hizmet kayıtlarından çıkarabilir. Bu işlem sonucunda kişinin prim gün sayısı ve sigortalılık süresine ilişkin hesaplamalar değişebilir.

Ancak sahte olduğu iddia edilen işyerindeki bütün kişilerin hizmetlerinin, her birinin çalışma durumu araştırılmadan aynı şekilde değerlendirilmesi hukuki uyuşmazlıklara neden olabilir.

Emeklilik Şartlarının Kaybedilmesi

İptal edilen hizmet süreleri, kişinin emeklilik için gerekli prim gün sayısını veya diğer koşulları kaybetmesine neden olabilir.

Örneğin emekliliği için gerekli gün sayısını sahte olduğu tespit edilen çalışma kayıtlarıyla tamamlayan kişinin emeklilik koşulları yeniden hesaplanabilir. Şartların bulunmadığı belirlenirse bağlanan yaşlılık aylığı iptal edilebilir.

Ancak kişinin başka geçerli hizmetlerinin bulunması veya sonradan emeklilik koşullarını tamamlaması ayrı değerlendirilmelidir.

Sağlık Yardımları ve Ödeneklerin Geri Alınması

Sahte sigortalılığa dayanılarak sağlanan sağlık hizmetleri ve ödenekler, yersiz ödeme hükümleri kapsamında geri istenebilir.

Ancak kişinin aynı dönemde başka bir nedenle genel sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunup bulunmadığı da önemlidir. Sahte hizmet kaydının iptali ile belirli sağlık giderinin mutlaka yersiz hale gelmesi aynı değildir.

Ödenen Primlerin İadesi

5510 sayılı Kanun'un 89/3 maddesi, yanlış veya yersiz alınmış primlerin belirli koşullarla iadesini düzenler. Ancak sahte sigortalılık için bilerek ödeme yapılması halinde hukuka aykırı amaçla verilen edimlerin geri istenememesine ilişkin hükümler de önem taşıyabilir.

Bu nedenle sigortalılık kaydının iptali, yatırılan primlerin mutlaka iade edileceği anlamına gelmez. İşverenin bilgisi dışında yapılan bildirimler ile bilerek gerçekleştirilen sahte sigortalılık işlemleri birbirinden ayrılmalıdır.

Yersiz Emekli Aylıkları ve SGK Alacaklarının Tahsili

5510 Sayılı Kanun'un 96. Maddesi

5510 sayılı Kanun m. 96, Kurum tarafından fazla veya yersiz yapıldığı belirlenen ödemelerin geri alınmasını düzenlemektedir. Geri alınabilecek ödeme dönemi ve faiz başlangıcı, yersiz ödemenin nedenine göre farklılaşır.

Kasıt veya Kusur Halinde On Yıllık Sınır

Yersiz ödeme ilgilinin kasıtlı veya kusurlu davranışından kaynaklanmışsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık sürede yapılan ödemeler geri alınabilir.

Bu durumda kanuni faiz, ilgili ödemelerin yapıldığı tarihlerden itibaren hesaplanır.

Kurum Hatasında Beş Yıllık Sınır

Yersiz ödemenin SGK'nın hatalı işleminden kaynaklanması halinde, tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık ödemeler geri istenebilir.

Bu ödemeler, ilgiliye tebliğ tarihinden itibaren yirmi dört ay içinde iade edilirse faiz uygulanmaz. Bu sürenin sonunda yapılan iadelerde ise kanuni faiz yirmi dört aylık sürenin bitiminden itibaren hesaplanır.

On yıl ve beş yıl ayrımı, bütün sahte sigortalılık olaylarında sigortalının iyi veya kötü niyetinin varsayılarak belirlenebileceği anlamına gelmez. Yersiz ödemenin hangi nedenle yapıldığı ve ilgilinin kusurunun bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.

SGK Alacağına ve Ödeme İşlemine İtiraz

Emekli aylığının iptali ile yersiz ödeme borcunun tahakkuku farklı işlemlerdir. Kişi hem hizmet iptalinin hukuka aykırılığını hem de geri istenen tutarın hesabını ileri sürebilir.

İlgili idari işlemin niteliğine göre Kuruma başvuru, iş mahkemesinde dava veya tahsil işlemine özgü başvuru yolları değerlendirilmelidir.

Sahte Sigortalılıkta İdari Para Cezaları

5510 Sayılı Kanun'un 102. Maddesi

5510 sayılı Kanun'un 102. maddesi, sigortalılık bildirimleri ve işyeri kayıtlarına ilişkin yükümlülüklere aykırılıklar için idari para cezaları düzenlemektedir.

Gerçeğe aykırı bildirimin niteliği, hangi belgenin düzenlendiği, işyeri kayıtlarının durumu ve fiilin gerçekleştiği tarih uygulanacak idari yaptırım bakımından önemlidir.

Sahte sigortalılık nedeniyle hizmetlerin iptal edilmesi ile idari para cezası verilmesi ayrı hukuki işlemlerdir.

İdari Para Cezasına İtiraz

5510 sayılı Kanun m. 102 uyarınca idari para cezasına tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde SGK nezdinde itiraz edilebilir. İtiraz, takibi durdurur.

İtirazın reddi üzerine ret kararının tebliğinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesinde dava açılabilir.

Bu başvuru yolu, hizmetlerin iptali nedeniyle iş mahkemesinde görülebilecek uyuşmazlıklarla karıştırılmamalıdır.

Prim Teşviklerinin İptali

Sahte sigortalılık bildirimleri, işverenin yararlandığı prim teşviklerinin iptaline veya geçmişte sağlanan desteklerin geri alınmasına neden olabilir.

Bu sonuçların kapsamı, ilgili teşvik düzenlemesinin koşullarına ve sahte bildirimin hangi dönemleri etkilediğine göre belirlenmelidir.

Yargıtay Kararlarında Sahte Sigortalılık ve Ceza Sorumluluğu

Yargıtay 15. Ceza Dairesinin 4 Haziran 2020 Tarihli Kararı

Yargıtay 15. Ceza Dairesinin 04.06.2020 tarihli, 2017/17507 E. ve 2020/4771 K. sayılı kararında, gerçek bir işyerinde fiili çalışmaları bulunmadığı halde sigortalı gösterilen kişiler hakkındaki nitelikli dolandırıcılık mahkumiyetleri incelenmiştir.

Kararda; işyerinin gerçek bir ticari faaliyetinin bulunması, Kurumun denetim ve iptal yetkisi, prim işlemleri ve somut zarar koşulları birlikte değerlendirilmiştir. Yargıtay, olayın özellikleri itibarıyla dolandırıcılık suçunun unsurlarının oluşmadığına işaret ederek mahkumiyet hükümlerini bozmuştur.

Bu karar, sahte sigortalılık tespitinden doğrudan nitelikli dolandırıcılık mahkumiyetine ulaşılamayacağını göstermektedir. Ancak her olayda SGK'nın zarar görmeyeceği veya sahte sigortalılık yoluyla dolandırıcılık işlenemeyeceği şeklinde yorumlanmamalıdır.

Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 23 Eylül 2021 Tarihli Kararı

Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 23.09.2021 tarihli, 2021/12174 E. ve 2021/7178 K. sayılı kararında, e-bildirge üzerinden gerçeğe aykırı işe giriş bildirgeleri düzenlediği iddia edilen muhasebecinin eylemi değerlendirilmiştir.

Daire çoğunluğu, somut olayda elektronik bildirimin resmi belgede sahtecilik veya özel belgede sahtecilik suçunu oluşturmadığını; yetkili erişimle gerçekleştirilen veri girişinin ilgili bilişim suçunu ve elektronik beyanın TCK 206 kapsamındaki suçu da oluşturmadığını belirterek mahkumiyet hükmünü bozmuştur.

Kararda karşı oy bulunmaktadır. Bu nedenle değerlendirme, elektronik bildirimlerle ilgili bütün sahtecilik ihtimallerinin ortadan kalktığı anlamında genelleştirilmemelidir.

Özellikle başka kişi adına belge düzenlenmesi, imza taklidi, mevcut kaydın değiştirilmesi veya sisteme yetkisiz erişim gibi farklı fiillerin hukuki niteliği ayrıca araştırılmalıdır.

Eksik Araştırmayla Mahkumiyet Kurulması

Sahte sigortalılık soruşturmalarında yalnızca işverenin, sigortalının veya mali müşavirin adının belgelerde geçmesi yeterli değildir.

Bildirimleri kimin düzenlediği, elektronik sisteme erişimin kimin tarafından gerçekleştirildiği, gerçeğe aykırı işlemlerin kim tarafından talimatlandırıldığı ve SGK'nın hangi şekilde zarara uğratıldığı araştırılmalıdır.

Bu araştırma yapılmadan yalnızca denetim raporuna dayanılarak ceza sorumluluğu belirlenmesi, bireysel kusur ve suçun unsurları bakımından hukuki sorun oluşturabilir.

Sahte Sigortalılık İddiasına Karşı Hukuki Başvuru Yolları

SGK Hizmet İptaline Karşı Başvuru

SGK tarafından hizmetleri iptal edilen kişi, işlemin dayanağı olan denetim tespitlerini ve iptal edilen dönemleri incelemelidir.

Fiili çalışma bulunduğunu gösteren ücret, işyeri, mesai ve tanık delilleriyle işlem nedeniyle ortaya çıkan emeklilik veya sağlık hakkı kayıpları birlikte değerlendirilmelidir.

7036 Sayılı Kanun Kapsamında Kuruma Başvuru

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 4. maddesi uyarınca sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklarda, kanuni istisnalar dışında dava açılmadan önce SGK'ya başvurulması zorunludur.

Kurumun altmış gün içinde cevap vermemesi halinde talep reddedilmiş sayılır. Ancak hizmet akdine tabi zorunlu sigortalılık sürelerinin tespitine ilişkin talepler bu zorunlu başvurunun istisnasıdır.

Bu nedenle dava öncesi başvuru koşulu, talebin hizmet tespiti mi yoksa mevcut hizmetlerin iptaline karşı açılacak dava mı olduğuna göre belirlenmelidir.

İş Mahkemesinde Fiili Çalışmanın İspatı

Hizmet tespiti davalarıyla SGK'nın mevcut sigortalılık kayıtlarını sahte olduğu gerekçesiyle iptal etmesine karşı açılan davalar aynı nitelikte değildir.

Hizmet tespiti davasında bildirilmeyen veya eksik bildirilen gerçek çalışmanın tespiti istenir. Hizmet iptaline ilişkin uyuşmazlıkta ise daha önce Kuruma bildirilen çalışmanın gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediği tartışılır.

Bu ayrımın dava konusu ve ispat bakımından sonuçları, iş mahkemelerinde hizmet tespiti davası hakkındaki yayınımızda ayrıca açıklanmaktadır.

Ceza Soruşturması ile SGK Davasının İlişkisi

Aynı sahte sigortalılık iddiası nedeniyle ceza soruşturması yürütülürken iş mahkemesinde hizmet iptali davası da görülebilir.

Ceza mahkemesi dolandırıcılık veya sahtecilik suçunun unsurlarını değerlendirirken iş mahkemesi sigortalılığın hukuki koşullarını inceler. Bu nedenle iki yargılamanın konusu ve ispat ölçütleri aynı değildir.

Ceza mahkemesince suçun unsurları oluşmadığı gerekçesiyle beraat kararı verilmesi, bütün koşullarda SGK hizmetlerinin geçerli sayılmasını gerektirmez. Bununla birlikte her iki dosyada toplanan deliller, ilgili yargılamanın kuralları çerçevesinde değerlendirilebilir.

Sahte Sigortalılık ve Sosyal Güvenlik Dolandırıcılığında Hukuki Değerlendirme

Sahte sigortalılık, fiili çalışmaya dayanmayan sigorta bildirimleri nedeniyle hem sosyal güvenlik hukukunu hem de ceza hukukunu ilgilendiren sonuçlar doğurabilir.

SGK'nın hizmetleri iptal etmesi, emeklilik aylığını durdurması, yersiz ödemeleri geri istemesi veya idari para cezası uygulaması farklı hukuki koşullara bağlıdır. Bunların yanında dolandırıcılık veya belgede sahtecilik suçunun oluştuğunun kabul edilebilmesi için ilgili suçun kanuni unsurlarının ayrıca ispatlanması gerekir.

Fiili çalışma bulunmaması, gerçeğe aykırı bildirimin varlığı ve ceza sorumluluğunun doğması birbirini otomatik olarak izleyen sonuçlar değildir. İşverenin, sigortalının, mali müşavirin ve diğer kişilerin eylemleri ayrı ayrı incelenmelidir.

SGK kayıtları, gerçek çalışma koşulları, elektronik bildirim verileri, banka hareketleri ve tanık anlatımları birlikte değerlendirilerek hem hizmetlerin hukuki durumu hem de varsa hileli davranış ve bireysel kast belirlenmelidir. Böylece gerçekte çalışan kişilerin sosyal güvenlik haklarının korunmasıyla sahte bildirimlerden kaynaklanan zararların giderilmesi arasında hukuka uygun ayrım yapılabilir.

Kaynaklar: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (m. 4, 7, 8, 59, 86, 89, 96, 100 ve 102), 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (m. 35, 37–39, 157, 158, 204, 206, 207 ve 244), 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu (m. 4 ve 5), 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m. 81), Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği, SGK'nın sahte sigortalılık incelemelerine ilişkin denetim rehberi, Yargıtay 15. Ceza Dairesinin 04.06.2020 tarihli, 2017/17507 E. ve 2020/4771 K. sayılı kararı ile Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 23.09.2021 tarihli, 2021/12174 E. ve 2021/7178 K. sayılı kararı.

Yazar

Av. Ramazan Sertan Safsöz

Kurucu Avukat

Teknik mahiyeti güçlü uyuşmazlıklarda ceza hukuku ile bilişim hukuku kesişiminde yürüttüğü çalışmalarıyla tanınmaktadır. Özellikle dijital delillerin belirleyici olduğu soruşturma ve kovuşturmalarda, elektronik cihaz incelemeleri, iletişim verileri ve sayısal / mali kayıtlar etrafında şekillenen hukuki uyuşmazlıklar üzerinde yoğunlaşmaktadır. Bu çerçevede, teknik inceleme ile hukuki değerlendirmeyi aynı düzlemde ele alan ve yerleşik kabullerin ötesine geçen savunma yaklaşımları geliştirmektedir.

İletişim

Yasal Uyarı

Bu makaledeki açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her somut olay kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir. Bu nedenle, hukuki durumunuza uygun değerlendirme için profesyonel destek alınması gerekir.