YZ Tarafından Üretilen Hukuki Belgelerde Sahtelik Sorunu

Yapay zeka tarafından üretilen hukuki belgelerde sahtelik sorunu, gerçekte bulunmayan mahkeme kararlarının hazırlanması, mevcut belgelerin değiştirilmesi, başkalarına ait imzaların taklit edilmesi ve uydurma içtihatların yargı mercilerine sunulmasıyla birlikte yeni bir boyut kazanmıştır. Yapay zeka sistemleri, bir mahkeme kararının dilini, biçimini ve gerekçe yapısını taklit edebildiği gibi gerçekte bulunmayan esas ve karar numaralarıyla hukuki metinler de oluşturabilmektedir.

Ancak yapay zekanın yanlış bilgi üretmesi, her durumda ceza hukuku anlamında belgede sahtecilik suçunun oluştuğunu göstermez. Hukuki görüşte gerçeğe aykırı bir bilgi bulunması, sahte özel belge düzenlenmesi ve mahkeme tarafından verilmiş izlenimi taşıyan sahte bir ilam hazırlanması farklı hukuki niteliktedir. Bu ayrımın yapılmasında belgenin düzenleyicisi, içeriği, hukuki işlevi, aldatma kabiliyeti ve hangi amaçla kullanıldığı belirleyicidir.

Yapay zeka ile oluşturulan bir metnin yanlış olması ile hukuken sahte belge niteliği taşıması aynı değildir. Buna karşılık gerçek bir belgeyi taklit eden yapay zeka çıktısının ceza sorumluluğundan bağımsız olduğu da söylenemez. Belgenin hangi teknolojiyle üretildiğinden önce, TCK kapsamında sahtecilik suçunun unsurlarını taşıyıp taşımadığı araştırılmalıdır.

Yapay Zeka ile Üretilen Hukuki Belgelerin Hukuki Niteliği

Yapay Zeka Tarafından Belge Hazırlanması

Yapay zeka sistemleriyle dilekçe, sözleşme, ihtarname, hukuki görüş veya karar özeti hazırlanması başlı başına hukuka aykırı değildir. Belgenin hazırlanmasında kullanılan aracın yapay zeka olması, metnin hukuki geçerliliğini veya sahteliğini tek başına belirlemez.

Önemli olan belgenin kimin iradesini yansıttığı, hangi hukuki işlem için düzenlendiği ve gerekli şekil koşullarını taşıyıp taşımadığıdır. Kişinin kendi adına yapay zeka yardımıyla hazırladığı sözleşme taslağı ile başka bir kişiye aitmiş gibi düzenlediği sözleşme aynı değerlendirmeye tabi değildir.

Belgenin Gerçekliği ile İçeriğinin Doğruluğu

Bir belge gerçek olmakla birlikte yanlış bilgi içerebilir. Avukatın kendi imzasıyla sunduğu dilekçede hatalı kanun maddesine yer verilmesi, dilekçenin sahte olduğunu göstermez. Benzer şekilde gerçek bir mahkeme kararının yanlış yorumlanması da karar belgesinde sahtecilik yapıldığı anlamına gelmez.

Buna karşılık başka bir kişinin düzenlemediği belgenin onun tarafından hazırlanmış gibi gösterilmesi veya mevcut belgenin aldatıcı biçimde değiştirilmesi, içerik doğru olsa bile sahtecilik kapsamında değerlendirilebilir.

Belgenin maddi gerçeklikle uyumu ve belgeyi düzenleyen kişinin kimliği farklı inceleme konularıdır. Sahtecilik suçlarında bu ayrım gözetilmeden yalnızca metnin doğru veya yanlış olduğuna bakılması yeterli değildir.

Hukuki Sonuç Doğurmaya Elverişlilik

Belgelerde sahtecilik suçları bakımından yazılı veya elektronik içeriğin hukuki değer taşıması önemlidir. Belgenin bir hakkın doğumunu, değişmesini, sona ermesini veya hukuki bir olayın ispatını ilgilendirebilecek nitelikte olması gerekir.

Gerçek olmadığı açıkça belirtilmiş temsili mahkeme kararı ile gerçek mahkeme ilamı olarak sunulmak üzere hazırlanmış metin bu nedenle farklıdır. Belgenin hangi koşullarda düzenlendiği ve muhatabına hangi nitelikle sunulduğu araştırılmalıdır.

Yapay Zeka ile Resmi Belgede Sahtecilik Suçu

TCK 204 Kapsamında Sahte Resmi Belge

TCK m. 204/1, resmi belgeyi sahte olarak düzenlemeyi, gerçek resmi belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştirmeyi ve sahte resmi belgeyi kullanmayı cezalandırmaktadır. Maddenin birinci fıkrasında öngörülen ceza iki yıldan beş yıla kadar hapistir.

Görevi gereği belgeyi düzenlemeye yetkili kamu görevlisinin aynı maddede belirtilen sahtecilik fiillerini gerçekleştirmesi bakımından TCK m. 204/2 uygulanır. Bu fıkrada üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür.

Yapay zeka ile hazırlanan belgenin sahte resmi belge niteliği taşıyıp taşımadığı, resmi belgede sahtecilik suçu bakımından aranan kanuni unsurlara göre belirlenmelidir. Bir PDF dosyasının oluşturulmuş olması, tek başına resmi belge düzenlendiği anlamına gelmez.

Gerçekte Verilmemiş Mahkeme Kararının Üretilmesi

Yapay zeka sistemine belirli taraflar, mahkeme adı ve uyuşmazlık bilgileri verilerek gerçekte bulunmayan bir gerekçeli karar oluşturulabilir. Metne esas ve karar numarası, hakim adı, hüküm fıkrası ve imza görüntüsü eklenmesi, belgenin gerçek bir mahkeme ilamı olduğu izlenimini güçlendirebilir.

Ancak TCK 204 kapsamında değerlendirme yapılabilmesi için belgenin resmi belge niteliği taşıyan bir işlemi taklit etmesi, hukuki sonuç doğurmaya elverişli olması ve nesnel aldatma kabiliyeti yönünden incelenmesi gerekir.

Gerçek bir mahkeme tarafından verilmediği halde verilmiş gibi düzenlenen ve icra takibinde kullanılan sahte ilam, yalnızca yanlış hukuki bilgi içeren bir metinden farklıdır. Burada mahkemenin iradesi ve resmi belge niteliği taklit edilmektedir.

Sahte Kesinleşme Şerhi ve Gerekçeli Karar

Gerçek bir mahkeme kararının hüküm fıkrasının değiştirilmesi, taraf bilgilerinin farklılaştırılması veya bulunmayan bir kesinleşme şerhinin eklenmesi, resmi belgede sahtecilik iddiasına neden olabilir.

Belgenin gerçek karardan üretildiği iddiasında, resmi kayıttaki nüsha ile sunulan belge karşılaştırılmalıdır. Kararın hangi bölümünün değiştirildiği, değişikliğin kim tarafından ve ne zaman gerçekleştirildiği ile hukuki sonuç doğurmaya elverişliliği araştırılmalıdır.

Yapay İmza ve Mahkeme Mührü

Yapay zeka aracılığıyla hakim imzasına benzeyen görsel oluşturulması veya mahkeme mührünün taklit edilmesi, belgenin resmi kaynaktan geldiği izlenimini yaratmak amacıyla kullanılabilir.

Ancak imza ve mühür görüntüsünün bulunması, belgenin gerçekten yetkili makam tarafından düzenlendiğini kanıtlamaz. Aynı şekilde yapay olarak üretilmiş her mühür görseli, somut olayın koşullarından bağımsız olarak tamamlanmış resmi belgede sahtecilik suçu oluşturmaz.

Görsel taklidin hukuki niteliği, ait olduğu belgenin niteliği ve hangi işlemde kullanıldığı birlikte değerlendirilmelidir. Mühürde sahtecilik bakımından TCK m. 202 hükümlerinin uygulanma koşulları da ayrıca araştırılabilir.

Yapay Zeka ile Özel Belgede Sahtecilik Suçu

TCK 207 Kapsamında Sahte Özel Belge

TCK m. 207/1, özel belgeyi sahte olarak düzenleyen veya gerçek özel belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştiren ve kullanan kişi hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası öngörmektedir. Maddenin ikinci fıkrası, sahte özel belgeyi bu niteliğini bilerek kullanan kişinin sorumluluğunu düzenler.

Özel belgede sahtecilikte belgenin kullanılması suçun tamamlanması bakımından önemlidir. Resmi belgede sahtecilikle özel belgede sahtecilik arasındaki temel farklardan biri budur.

Yapay zekayla hazırlanan sahte sözleşmelerin ve benzer belgelerin cezai niteliği özel belgede sahtecilik suçu hükümleri çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Sahte Sözleşme ve Borç İkrarı

Bir kişinin imzalamadığı sözleşmenin onun tarafından kabul edilmiş gibi düzenlenmesi veya gerçekte bulunmayan borç ikrarının oluşturulması, özel belgede sahtecilik suçuyla ilişkilendirilebilir.

Yapay zeka kullanılarak sözleşme metni oluşturulması suç değildir. Ancak metnin belirli bir kişi tarafından imzalandığı izlenimi verilmesi, imzanın taklit edilmesi ve belgenin bir hukuki ilişkide kullanılması farklıdır.

Örneğin borçlunun hiç imzalamadığı ödeme taahhüdünün yapay imza eklenerek alacak davasında sunulması halinde belgenin düzenlenmesi, kullanılması ve aldatma kabiliyeti birlikte araştırılmalıdır.

Gerçeğe Aykırı İçerik ile Sahtecilik Ayrımı

Tarafların gerçekten düzenlediği bir sözleşmede yanlış tarih veya gerçeği yansıtmayan açıklama bulunması, her zaman özel belgede sahtecilik oluşturmaz. Belgenin gerçek düzenleyiciler tarafından hazırlanıp hazırlanmadığı önem taşır.

Gerçekte kararlaştırılmayan bir borcun mevcut olduğu iddiası ile başka birinin imzasını taklit ederek borç senedi oluşturmak farklı hukuki davranışlardır.

İçerikteki gerçeğe aykırılık, somut olayın koşullarına göre başka bir suçun unsurlarını oluşturabilir. Ancak bunun için ilgili suç tipinin kanuni şartlarının ayrıca gerçekleşmesi gerekir.

Resmi Belge Hükmünde Sayılan Özel Belgeler

TCK m. 210/1 uyarınca emre veya hamile yazılı kambiyo senetleri, emtiayı temsil eden belgeler, hisse senetleri, tahviller ve vasiyetnameler bakımından resmi belgede sahtecilik hükümleri uygulanır.

Bu nedenle yapay zeka yardımıyla hazırlanan sahte bir kambiyo senedi, sırf özel kişiler arasında düzenlendiği için otomatik olarak TCK 207 kapsamında değerlendirilemez. Belgenin kanunda belirtilen nitelikleri taşıyıp taşımadığı araştırılmalıdır.

Yapay Zeka Tarafından Uydurulan Yargıtay Kararları

Gerçekte Bulunmayan İçtihatların Üretilmesi

Üretken yapay zeka sistemleri, gerçekte verilmemiş Yargıtay kararlarına aitmiş gibi görünen esas ve karar numaraları, tarih ve gerekçe metinleri oluşturabilmektedir. Metnin hukuki terminolojiye uygun olması, kararın gerçekten mevcut olduğunu göstermez.

Bir dilekçede uydurma karar numarasına dayanılması, hukuki araştırmanın doğruluğu ve mesleki sorumluluk bakımından sorun doğurur. Ancak gerçekte bulunmayan bir içtihadın dilekçede kaynak gösterilmesi ile sahte bir Yargıtay karar belgesi düzenlenmesi aynı fiil değildir.

Avukatın kendi imzasıyla sunduğu dilekçede uydurma karara atıf yapması, yalnızca bu nedenle resmi belgede sahtecilik suçunun oluştuğunu göstermez. Dilekçenin gerçek düzenleyicisi avukattır. Sahtecilik değerlendirmesi için ayrıca belgeye ilişkin kanuni unsurların bulunması gerekir.

Gerçek Kararın İçeriğinin Değiştirilmesi

Mevcut bir Yargıtay kararının gerekçesinin yapay zeka aracılığıyla değiştirilerek gerçek kararın tam metniymiş gibi sunulması, gerçekte bulunmayan karar numarası kullanılmasından farklıdır.

Örneğin beraat hükmü içeren gerçek bir kararın sonuç kısmının değiştirilip mahkumiyet kararına dönüştürülmesi ve resmi karar nüshası olarak sunulması halinde, resmi belgenin aldatıcı biçimde değiştirilmesi tartışılabilir.

Kararın yalnızca yanlış özetlenmesi ile karar belgesinin bizzat değiştirilmesi birbirinden ayrılmalıdır. Bu nedenle iddiaya konu metnin karar özeti mi, dilekçe içindeki alıntı mı yoksa bağımsız karar belgesi mi olduğu belirlenmelidir.

Uydurma İçtihadın Mahkemeye Sunulması

Yapay zeka tarafından üretilmiş gerçekte bulunmayan içtihadın mahkemeye sunulması, avukatın araştırma ve doğrulama yükümlülüğü bakımından değerlendirilmelidir.

Ancak cezai sorumluluğun belirlenmesinde avukatın yanlışlığı bilip bilmediği, ne tür bir belge sunduğu ve hukuki davranışın ilgili suçun unsurlarını taşıyıp taşımadığı önemlidir.

Bir yapay zeka çıktısının gerçek olduğuna inanılarak kullanılması ile gerçekte bulunmadığı bilinen mahkeme kararının kasten sahte belge görünümünde hazırlanması aynı değildir. Mesleki özen eksikliği ile kasten işlenen sahtecilik suçu birbirine karıştırılmamalıdır.

Kararların Gerçekliğinin Doğrulanması

Bir içtihadın gerçekliğinin araştırılmasında yalnızca esas ve karar numaralarının bulunması yeterli değildir. Kararın hangi daire veya kurul tarafından verildiği, tarihi, uyuşmazlık konusu, hukuki gerekçesi ve hüküm sonucu birlikte doğrulanmalıdır.

Gerçek bir karar numarasına yapay zeka tarafından farklı içerik atfedilebilmesi mümkündür. Bu nedenle numaranın bir veri tabanında bulunması, yapay zeka çıktısındaki açıklamanın da doğru olduğunu kanıtlamaz.

İçtihadın tam metninin resmi ve güvenilir kaynaklardan incelenmesi, yalnızca uydurma karar kullanımını değil, gerçek kararın bağlamından koparılarak yanlış aktarılmasını da önlemeye hizmet eder.

Elektronik İmza ve UYAP Belgelerinde Sahtelik

Güvenli Elektronik İmza ile İmza Görüntüsünün Farkı

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu'nun 4. maddesi, güvenli elektronik imzayı imza sahibine bağlılık, nitelikli elektronik sertifika ve imzalanmış veride sonradan değişiklik yapılıp yapılmadığının belirlenebilmesi gibi koşullarla düzenlemektedir.

Kanunun 5. maddesi uyarınca güvenli elektronik imza, kanunda öngörülen istisnalar dışında elle atılan imzayla aynı hukuki sonucu doğurur.

PDF üzerine hakim imzasına benzeyen görüntü yerleştirilmesi ise güvenli elektronik imza oluşturmaz. Yapay zeka sisteminin bir imzanın görünümünü taklit edebilmesi, o kişiye ait nitelikli elektronik sertifikayla geçerli imza oluşturabildiğini göstermez.

UYAP Evrakı Görünümünde PDF Düzenlenmesi

UYAP'ta hazırlanmış belge görünümü verilerek PDF oluşturulması, belgenin gerçekten adli makamın elektronik sisteminde düzenlendiği anlamına gelmez.

Mahkeme adı, dosya numarası, elektronik imza açıklaması ve doğrulama kodu görünümü taşıyan bir dosya, teknik olarak gerçekte hiçbir mahkeme kaydına karşılık gelmeyebilir.

Belgenin doğruluğunun araştırılmasında UYAP kayıtları, evrak doğrulama imkanları ve mevcutsa elektronik imzanın geçerliliği incelenmelidir. Yalnızca PDF'nin görünüşünün resmi evraka benzemesi yeterli değildir.

Sahte Barkod ve QR Kod

Bir belge üzerine barkod veya QR kod yerleştirilmesi, belgenin resmi bir sistem tarafından doğrulandığını kanıtlamaz. Kodun hangi adrese yönlendirdiği, resmi doğrulama hizmetiyle ilişkisi ve sorgulanan belgenin içeriğiyle eşleşip eşleşmediği incelenmelidir.

Sahte doğrulama görüntüleri hazırlanabilmesi nedeniyle yalnızca ekranda gösterilen başarılı doğrulama ibaresine dayanılması yeterli değildir. Doğrulamanın güvenilir resmi sistem üzerinden gerçekleştirilmesi gerekir.

Elektronik İmzanın Sonradan Değişikliği Göstermesi

Geçerli elektronik imza, imzalanmış veri üzerinde daha sonra değişiklik yapılıp yapılmadığının araştırılmasına imkan verir. Bu incelemede imzanın hangi içeriği kapsadığı, sertifika bilgileri ve doğrulama sonucu önem taşır.

Elektronik imzanın teknik olarak doğrulanması, imza sahibinin iradesinin her koşulda tartışmasız olduğu anlamına gelmez. İmza oluşturma aracına yetkisiz erişim veya imza sahibinin bilgisi dışında işlem yapıldığı iddiaları ayrıca araştırılabilir.

Diğer taraftan geçerli imzası bulunmayan her elektronik belge de kendiliğinden sahte sayılamaz. Belgenin hukuki niteliği, tabi olduğu şekil koşulları ve ispat değeri birbirinden ayrı konulardır.

Sahte Hukuki Belgenin Hazırlanması ve Kullanılması

Belgeyi Oluşturan ile Kullanan Kişinin Sorumluluğu

Yapay zeka sistemine talimat vererek sahte belge hazırlatan kişi ile hazırlanan belgeyi kullanan kişi farklı olabilir. Ceza sorumluluğu her kişinin fiiline ve kastına göre belirlenmelidir.

Resmi belgede sahtecilikte düzenleme, değiştirme ve kullanma kanunda seçimlik hareketler olarak yer almaktadır. Özel belgede sahtecilikte ise düzenlenen veya değiştirilen sahte belgenin kullanılması önemlidir.

Sahte özel belgeyi hazırlamayan ancak sahte olduğunu bilerek kullanan kişi de TCK m. 207/2 kapsamında sorumlu tutulabilir. Belgenin yapay zeka ile üretilmiş olması bu ayrımı ortadan kaldırmaz.

Sahte Mahkeme Kararının İcra Takibinde Kullanılması

Gerçekte bulunmayan mahkeme kararının ilamlı icra takibine dayanak gösterilmesi, belgenin sahteciliği yanında malvarlığına yönelik suçları da ilgilendirebilir.

İcra müdürlüğüne sunulan kararın gerçekten verilmiş olup olmadığı, takip talebinin içeriği ve belge kullanılarak menfaat sağlanıp sağlanmadığı araştırılmalıdır.

Gerçek bir mahkeme kararının hatalı yorumlanması veya hukuken geçersiz bir alacağa dayanılarak takip başlatılması, sahte ilam düzenlenmesiyle aynı fiil değildir.

Dolandırıcılık ile Belgede Sahteciliğin Birlikte İşlenmesi

Sahte mahkeme kararı, borç belgesi veya resmi yazı görünümündeki bir metnin kullanılarak karşı taraftan para alınması, olayın koşullarına göre dolandırıcılık suçu bakımından da değerlendirilmesini gerektirebilir.

Ancak sahte belge düzenlenmiş olması dolandırıcılığın bütün unsurlarının da oluştuğu anlamına gelmez. Hileli davranış, aldatma, malvarlığı zararı, haksız menfaat ve nedensellik ilişkisi ayrıca araştırılmalıdır.

TCK m. 212, sahte resmi veya özel belgenin başka bir suçun işlenmesi sırasında kullanılması halinde sahtecilik ve ilgili suçtan ayrı ayrı cezaya hükmolunmasını düzenler. Bu hükmün uygulanabilmesi için her iki suçun kanuni unsurlarının gerçekleşmesi gerekir.

Yapay Zeka ile Belge Sahteciliğinin İspatı

Belgenin Kaynak Dosyası ve Orijinal Nüshası

Sahtecilik iddiasında öncelikle incelemeye konu belgenin hangi kaynaktan elde edildiği belirlenmelidir. E-posta eki, UYAP üzerinden gönderilmiş dosya, taranmış kağıt nüsha veya mesajlaşma uygulamasıyla iletilmiş görüntü aynı teknik özelliklere sahip değildir.

Özellikle yalnızca ekran görüntüsü bulunan bir olayda orijinal elektronik dosyaya ulaşılamaması, belgenin üretim ve değişiklik geçmişinin araştırılmasını güçleştirebilir.

Orijinal dosyanın temin edilmesi, mevcutsa elektronik imzanın denetlenmesi ve belgenin ilgili kurum kayıtlarıyla karşılaştırılması incelemenin kapsamını belirler.

PDF Metadata ve Değişiklik Geçmişi

PDF dosyalarında oluşturulma tarihi, değiştirilme tarihi, dosyayı üreten yazılım ve benzeri metadata bilgileri bulunabilir. Bu kayıtlar belgenin hazırlanma sürecine ilişkin ipuçları sağlayabilir.

Ancak metadata bilgileri her zaman güvenilir ve değiştirilemez nitelikte değildir. Belgenin yeniden kaydedilmesi, farklı yazılımla dönüştürülmesi veya metadata alanlarının değiştirilmesi mümkündür.

Dosyada yapay zeka aracının adının bulunması, tek başına belgenin sahte olduğunu veya içeriğin tamamının o sistem tarafından üretildiğini kanıtlamaz. Aynı şekilde yapay zeka kullanımına ilişkin metadata bulunmaması da böyle bir aracın kullanılmadığını kesinleştirmez.

Yapay Zeka Tespit Araçlarının Sınırları

Bir metnin veya görselin yapay zeka tarafından üretilmiş olabileceğini tahmin eden yazılımlar, hukuki sahteciliği doğrudan tespit etmez. Bu sistemlerin hata payı, kullandıkları yöntem ve hangi veri üzerinde çalıştıkları değerlendirilmelidir.

Hukuki belgenin yapay zeka ile oluşturulmuş olması, sahte olduğu anlamına gelmediği gibi sahte bir belgenin mutlaka yapay zeka kullanılarak hazırlanmış olması da gerekmez.

Ceza yargılamasında belirlenmesi gereken, metnin yapay zeka ürünü olup olmamasından önce belgenin gerçekliği, düzenleyicisi ve isnat edilen sahtecilik fiilidir.

Bilirkişi İncelemesinin Kapsamı

Bilirkişi incelemesinde dosya bütünlüğü, elektronik imza doğrulaması, görsel değişiklikler, belgeyi oluşturan yazılım izleri ve ilgili kayıtların karşılaştırılması gibi teknik konular araştırılabilir.

Bununla birlikte bilirkişinin bir belgenin yapay zekayla üretildiği yönündeki teknik değerlendirmesi, TCK 204 veya 207 kapsamındaki suçun işlendiğine ilişkin nihai hukuki karar yerine geçmez.

Belgenin aldatma kabiliyeti, hukuki niteliği, sanığın kastı ve suçun diğer unsurları mahkeme tarafından değerlendirilmelidir.

Yapay Zeka ile Hukuki Belge Hazırlayanların Sorumluluğu

Belgeyi Üreten ve Kullanan Gerçek Kişi

Yapay zekanın belge üretiminde kullanılması, ceza sorumluluğunun doğrudan yazılıma veya hizmet sağlayıcıya yüklenmesi anlamına gelmez. Sahtecilik fiilini gerçekleştirdiği ileri sürülen gerçek kişinin davranışı, bilgisi ve kastı araştırılmalıdır.

Kişinin sahte belge oluşturulmasını özellikle istemesi, yapay zeka çıktısını gerçek belge gibi düzenlemesi veya sahteliğini bilerek kullanması, sıradan içerik üretiminden farklıdır.

Avukatın Yapay Zeka ile Hazırladığı Dilekçe

Avukatın yapay zeka yardımıyla hazırladığı dilekçede gerçekte bulunmayan içtihat veya yanlış mevzuat bilgisi yer alması, öncelikle mesleki özen ve hukuki doğrulama yükümlülüğü açısından değerlendirilmelidir.

Yanlış kaynağa atıf yapılması her olayda ceza sorumluluğu doğurmaz. Ancak avukatın gerçekte bulunmadığını bildiği bir mahkeme kararını resmi karar belgesi görünümünde hazırlaması veya sahte olduğunu bildiği belgeyi yargı merciine sunması farklı bir cezai değerlendirme gerektirir.

Mesleki sorumluluk bakımından yalnızca sistemin yanlış bilgi verdiğinin ileri sürülmesi yeterli değildir. Mahkemeye sunulan hukuki metnin ve dayanaklarının denetlenmesi, avukatın mesleki faaliyetinin parçasıdır.

Türkiye Barolar Birliğinin 2026 Tarihli Rehberi

Türkiye Barolar Birliği, 28 Ağustos 2026 tarihinde Avukatlar İçin Yapay Zeka Kullanımı Tavsiye Rehberi'ni yayımlamıştır. Rehber, yapay zeka kullanımında hukuki doğrulama, insan denetimi, mesleki sırların korunması ve avukatın nihai sorumluluğuna ilişkin öneriler içermektedir.

Rehberde, yapay zeka sistemlerinin gerçekte bulunmayan içtihat, mevzuat veya maddi vakıaları doğruymuş gibi üretebilmesine dikkat çekilmiştir. Hukuki çıktıların mahkemeye veya üçüncü kişilere sunulmadan önce doğrulanması gerektiği belirtilmiştir.

Bu rehber, TCK kapsamında yeni bir sahtecilik suçu oluşturmamaktadır. Ancak yapay zeka kullanımına ilişkin mesleki özen ve doğrulama yükümlülüğünün değerlendirilmesinde dikkate alınabilecek güncel bir mesleki kaynaktır.

Yargıtay Kararlarında Belgede Sahtecilik Ölçütleri

Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 2019/7636 Sayılı Kararı

Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 06.11.2019 tarihli, 2017/12023 E., 2019/7636 K. sayılı kararında, belgelerde sahtecilik suçunun aldatma kabiliyeti bakımından incelenmesi gerektiği belirtilmiştir.

Daire, sahtecilik iddiasına konu belge asıllarının duruşmaya getirtilerek incelenmesi, özelliklerinin tutanağa geçirilmesi ve aldatma niteliğine ilişkin değerlendirmenin denetlenebilir biçimde yapılması gerektiği gerekçesiyle eksik incelemeye dayanan hükmü bozmuştur.

Karar ayrıca TCK m. 204/3'teki artırımın her resmi belgeye değil, kanun gereğince sahteliği sabit oluncaya kadar geçerli olan belgelere uygulanabileceğini açıklamaktadır.

Bu içtihat yapay zeka tarafından üretilmiş belgeler hakkında verilmemiştir. Ancak sahtecilik suçunun klasik ölçütlerinin yapay zeka kullanılarak oluşturulmuş belgelerde de araştırılması gerektiğini göstermesi bakımından önemlidir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2023/605 Sayılı Kararı

Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2020/228 E., 2023/605 K. sayılı kararında resmi belgede sahtecilik suçunun unsurları ve kamu görevlisinin sorumluluğuna ilişkin hukuki ölçütler değerlendirilmiştir.

Kararda, belgenin gerçek bir resmi belge olduğu konusunda muhatabı yanıltabilecek nitelikte olması, gerçeğe aykırı belge düzenlenmesi ve kamu görevlisinin göreviyle bağlantılı sorumluluğu gibi hususlar ele alınmıştır.

Yapay zeka kullanılarak oluşturulmuş sahte mahkeme kararları bakımından da öncelikle belgenin hangi resmi işlemi temsil ettiği, gerçek belge izlenimi yaratmaya elverişliliği ve failin gerçekleştirdiği fiil incelenmelidir. Teknolojik üretim yöntemi, bu hukuki ölçütlerin yerine geçmez.

Yapay Zeka ile Üretilen Sahte Hukuki Belgelere İlişkin Hukuki Değerlendirme

Yapay zeka kullanılarak hukuki belge hazırlanması ile sahte hukuki belge düzenlenmesi farklı davranışlardır. Bir dilekçede yanlış karar numarası bulunması, uydurma içtihadın gerçek karar gibi gösterilmesi ve sahte mahkeme ilamının oluşturulması aynı cezai nitelendirmeye tabi tutulamaz.

Belgede sahtecilik suçlarının değerlendirilmesinde belgenin hukuki niteliği, düzenleyicisi, aldatma kabiliyeti, kullanım koşulları ve failin kastı araştırılmalıdır. Elektronik belgelerde ise bu değerlendirmeye kaynak sistem kayıtları, elektronik imza doğrulaması ve dosyanın bütünlüğüne ilişkin teknik bulgular eşlik eder.

Yapay zeka tarafından oluşturulmuş bir metnin gerçeğe aykırı olması sahteciliğin tek başına kanıtı değildir. Buna karşılık sahtecilik suçunun kanuni unsurlarını taşıyan bir belgenin yapay zeka kullanılarak hazırlanması, fiilin cezai niteliğini ortadan kaldırmaz.

Uydurma içtihatların doğrulanması, elektronik belgelerin kaynağının araştırılması ve sahte olduğu ileri sürülen dosyanın teknik özelliklerinin incelenmesi, ceza sorumluluğunun doğru belirlenmesi bakımından önem taşır. Mahkumiyetin dayanağı, yapay zeka kullanımına ilişkin varsayımlar değil, somut sahtecilik fiilini ve suçun kanuni unsurlarını ortaya koyan hukuka uygun deliller olmalıdır.

Kaynaklar: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (m. 202, 204, 206, 207, 209, 210, 211 ve 212), 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (m. 206, 217, 223 ve 230), 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu (m. 4 ve 5), 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (m. 205), 1136 sayılı Avukatlık Kanunu, Türkiye Barolar Birliği Meslek Kuralları, Türkiye Barolar Birliğinin 28.08.2026 tarihli Avukatlar İçin Yapay Zeka Kullanımı Tavsiye Rehberi, Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 06.11.2019 tarihli 2017/12023 E., 2019/7636 K. sayılı kararı, Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2020/228 E., 2023/605 K. sayılı kararı.

Yazar

Av. Ramazan Sertan Safsöz

Kurucu Avukat

Teknik mahiyeti güçlü uyuşmazlıklarda ceza hukuku ile bilişim hukuku kesişiminde yürüttüğü çalışmalarıyla tanınmaktadır. Özellikle dijital delillerin belirleyici olduğu soruşturma ve kovuşturmalarda, elektronik cihaz incelemeleri, iletişim verileri ve sayısal / mali kayıtlar etrafında şekillenen hukuki uyuşmazlıklar üzerinde yoğunlaşmaktadır. Bu çerçevede, teknik inceleme ile hukuki değerlendirmeyi aynı düzlemde ele alan ve yerleşik kabullerin ötesine geçen savunma yaklaşımları geliştirmektedir.

İletişim

Yasal Uyarı

Bu makaledeki açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her somut olay kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir. Bu nedenle, hukuki durumunuza uygun değerlendirme için profesyonel destek alınması gerekir.