Ticari Faaliyetlerde Dolandırıcılık ve Hukuki İhtilaf Ayrımı

Ticari faaliyetlerde dolandırıcılık suçu, sözleşmeye dayanan ekonomik ilişkilerde hileli davranışlarla karşı tarafın aldatılması ve bu yolla haksız menfaat sağlanması halinde ortaya çıkabilir. Ancak ticari bir borcun ödenmemesi, sözleşmenin yerine getirilmemesi veya şirketin mali güçlüğe düşmesi, tek başına dolandırıcılık suçunun işlendiğini göstermez. Ticari ilişkilerden doğan hukuki ihtilaflar ile cezai sorumluluk gerektiren hileli davranışlar birbirinden ayrılmalıdır.

Bir malın bedelinin ödenmemesi, alınan avansın iade edilmemesi veya sözleşmeyle üstlenilen hizmetin sunulmaması, taraflar arasında alacak ve tazminat uyuşmazlığı doğurabilir. Dolandırıcılık suçunun oluşabilmesi için ise borcun yerine getirilmemesinin ötesinde, karşı tarafı hataya düşüren hileli davranışların ve bu davranışlarla sağlanan haksız menfaatin bulunması gerekir.

Ticari faaliyetlerde dolandırıcılık ile hukuki ihtilaf arasındaki ayrımın belirlenmesinde, menfaatin elde edildiği sırada kullanılan yöntemler, tarafların gerçek iradeleri ve ticari ilişkinin fiili niteliği önem taşır. Sözleşmenin varlığı hileli davranışları hukuka uygun hale getirmediği gibi, sözleşmenin ihlal edilmesi de başlangıçtan itibaren dolandırıcılık kastıyla hareket edildiğini kendiliğinden kanıtlamaz.

Ticari Faaliyetlerde Dolandırıcılık Suçunun Hukuki Niteliği

TCK 157 Kapsamında Dolandırıcılığın Unsurları

Türk Ceza Kanunu'nun 157. maddesine göre dolandırıcılık suçu, hileli davranışlarla bir kimsenin aldatılması ve onun veya başkasının zararına olarak failin kendisine ya da başkasına yarar sağlamasıyla oluşur.

Dolandırıcılık suçunun maddi unsurları arasında hileli davranış, aldatma, zarar ve haksız yarar bulunmaktadır. Hileli davranış ile mağdurun yanılması ve malvarlığı üzerinde gerçekleştirdiği tasarruf arasında nedensellik ilişkisi kurulmalıdır.

Her gerçeğe aykırı açıklama dolandırıcılık suçunun hile unsurunu oluşturmaz. Açıklamanın olayın koşullarına göre karşı tarafı aldatmaya elverişli olması gerekir. Ticari vaatlerin gerçekleşmemesi ile mevcut gerçeklerin bilinçli biçimde çarpıtılarak menfaat sağlanması aynı hukuki nitelikte değildir.

Dolandırıcılık suçunun genel unsurları ve farklı işleniş biçimleri Dolandırıcılık Suçları ve Davaları başlıklı yayınımızda ayrıca açıklanmaktadır.

TCK 158/1-h Kapsamında Nitelikli Dolandırıcılık

TCK m. 158/1-h, tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden kişilerin ticari faaliyetleri sırasında ve kooperatif yöneticilerinin kooperatifin faaliyeti kapsamında gerçekleştirdiği dolandırıcılığı nitelikli hal olarak düzenlemektedir.

Bu hükmün uygulanabilmesi için failin kanunda belirtilen sıfatı taşıması ve dolandırıcılık eyleminin ilgili ticari faaliyet kapsamında gerçekleştirilmesi gerekir. Kişinin şirket ortağı veya yöneticisi olması, gerçekleştirdiği bütün fiilleri TCK m. 158/1-h kapsamına sokmaz.

Ticari faaliyetle bağlantısı bulunmayan kişisel bir ilişkide gerçekleştirilen dolandırıcılık bakımından yalnızca failin tacir olması nedeniyle bu nitelikli hal uygulanamaz. Ticari faaliyetin suçun işlenmesindeki işlevi ayrıca belirlenmelidir.

Tacir ve Şirket Yöneticilerinin Ceza Sorumluluğu

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 12. maddesi uyarınca bir ticari işletmeyi kısmen de olsa kendi adına işleten kişi tacirdir. Tacir sıfatının bulunması için mutlaka bir şirketin ortağı veya yöneticisi olmak gerekmez.

Şirket yöneticilerinin ve şirket adına hareket eden kişilerin ceza sorumluluğu ise şahsidir. Bir şirketin borcunu ödememesi nedeniyle bütün yönetim kurulu üyelerinin veya ortakların dolandırıcılık suçundan sorumlu tutulması mümkün değildir.

Her kişinin hileli davranışa katılımı, karar alma sürecindeki konumu ve suçun manevi unsuruyla bağlantısı ayrı ayrı araştırılmalıdır.

Ticari Uyuşmazlık ile Dolandırıcılık Arasındaki Ayrım

Sözleşmeye Aykırılığın Tek Başına Suç Oluşturmaması

Taraflar arasında geçerli bir sözleşme bulunması, sözleşmenin ihlal edilmesinden doğan uyuşmazlığın öncelikle özel hukuk hükümlerine göre değerlendirilmesini gerektirebilir.

Satılan malın teslim edilmemesi, hizmetin eksik sunulması, ödeme tarihinin geçirilmesi veya ticari borcun ödenememesi, hileli davranışın varlığını kendiliğinden göstermez.

Ceza hukuku bakımından araştırılması gereken husus, karşı tarafın hangi davranışlarla aldatıldığı ve bu aldatmanın malvarlığı üzerinde hangi tasarrufa neden olduğudur. Sözleşmeye aykırılıktan doğan zarar ile dolandırıcılık suçundaki hileli menfaat sağlama birbirinden ayrılmalıdır.

Sözleşmenin Kurulduğu Anda Dolandırıcılık Kastı

Ticari dolandırıcılık iddialarında failin sözleşme kurulurken veya menfaat elde edilirken hangi iradeyle hareket ettiği önem taşır.

Başlangıçtan itibaren mal teslim etme veya hizmet sunma niyeti bulunmaksızın karşı taraftan ödeme alınması, diğer kanuni unsurların da bulunması halinde dolandırıcılık oluşturabilir. Buna karşılık sözleşme kurulduğunda ifa iradesi bulunduğu halde sonradan ekonomik güçlük nedeniyle yükümlülüğün yerine getirilememesi farklı değerlendirilir.

Başlangıçtaki dolandırıcılık kastı, yalnızca borcun vadesinde ödenmemesinden hareketle varsayılamaz. Ticari ilişkinin kurulma koşulları, tarafların davranışları ve mali kayıtlar birlikte incelenmelidir.

Sonradan Ortaya Çıkan Ödeme Güçlüğü

Şirketler faaliyetleri sırasında piyasa koşullarındaki değişiklikler, müşterilerin ödemelerini geciktirmesi, finansman maliyetlerinin artması veya ticari yatırımların başarısız olması nedeniyle ödeme güçlüğüne düşebilir.

Bu gelişmelerin meydana gelmesi, şirket yöneticilerinin önceki ticari işlemleri dolandırıcılık amacıyla gerçekleştirdiğini göstermez. Özellikle sözleşme tarihinde ticari faaliyetin gerçek olması, üretim veya hizmet kapasitesinin bulunması ve ifa için somut girişimlerde bulunulması önem taşıyabilir.

Sözleşmenin İfası Sırasında Gerçekleştirilen Hileli Davranışlar

Dolandırıcılık kastının mutlaka sözleşmenin ilk kurulduğu anda bulunması gerektiği yönünde mutlak bir kuraldan söz edilemez. Sözleşmenin devamı sırasında gerçekleştirilen yeni hileli davranışlarla karşı taraftan ek ödeme alınması veya başka ekonomik menfaat sağlanması da dolandırıcılık kapsamında değerlendirilebilir.

Örneğin yüklenicinin gerçekleştirmediği imalatı tamamlanmış gibi göstererek yeni hakediş ödemesi alması halinde hileli davranışın hangi tarihte gerçekleştirildiği ve ödemenin bu davranış nedeniyle yapılıp yapılmadığı araştırılmalıdır.

Önceden doğmuş bir borcun sonradan ödenmemesi ile yeni bir hileli davranışla ek menfaat elde edilmesi aynı değildir.

Ticari İlişkilerde Hileli Davranışların Belirlenmesi

Gerçeğe Aykırı Mali Durum ve Ödeme Gücü Beyanları

Ticari ilişkide tarafların mali durumlarına ilişkin açıklamaları, karşı tarafın sözleşme yapma kararını etkileyebilir. Ancak geleceğe ilişkin iyimser ticari beklentiler ile mevcut mali durum hakkında bilinçli biçimde gerçeğe aykırı bilgi verilmesi birbirinden ayrılmalıdır.

Gerçekte bulunmayan banka teminatının varmış gibi gösterilmesi veya mevcut olmayan finansman imkanlarının sahte belgelerle desteklenmesi, olayın koşullarına göre hileli davranış niteliği taşıyabilir.

Mali durumun olduğundan güçlü gösterildiği her olayda dolandırıcılık oluştuğu kabul edilemez. Açıklamanın aldatmaya elverişliliği, mağdurun kararına etkisi ve haksız menfaatle bağlantısı araştırılmalıdır.

Mevcut Olmayan Mal veya Hizmetin Satılması

Satıcının mülkiyetinde veya stoklarında bulunmayan malı satmayı taahhüt etmesi tek başına dolandırıcılık oluşturmaz. Ticari faaliyetlerde henüz üretilmemiş veya tedarik edilmemiş malların ileride teslim edilmek üzere satılması mümkündür.

Bununla birlikte gerçekte bulunmayan ürünlerin mevcut stokta olduğu belirtilerek sahte depo kayıtları veya teslim belgeleriyle karşı taraftan ödeme alınması farklı değerlendirilir.

Satıcının malı temin etme imkanları, sözleşmenin niteliği ve ödeme sırasında karşı tarafa sunulan bilgiler birlikte incelenmelidir.

Sahte Şirket, Fatura ve Ticari Belgelerin Kullanılması

Gerçekte faaliyet göstermeyen şirketlerin kullanılması, sahte ticari belgeler düzenlenmesi veya hiç gerçekleşmemiş mal teslimlerinin faturalandırılması, dolandırıcılık suçunun hile unsuruyla bağlantılı olabilir.

Ancak bir faturanın muhasebe yönünden hatalı düzenlenmesi, her olayda dolandırıcılık suçunun işlendiğini göstermez. Belgenin gerçeğe aykırılığının niteliği, aldatma amacı ve karşı tarafın malvarlığı üzerindeki tasarrufuna etkisi belirlenmelidir.

Sahte belge kullanılması ayrıca belgede sahtecilik suçlarına ilişkin hükümleri de ilgilendirebilir.

Ödenmeyen Ticari Borçlarda Ceza Sorumluluğu

Mal veya Hizmet Bedelinin Ödenmemesi

Bir işletmenin satın aldığı malın bedelini ödememesi, kural olarak alacak ve sözleşmeye aykırılık hükümlerine göre değerlendirilecek bir uyuşmazlık doğurur.

Dolandırıcılık iddiası bakımından satın alma işleminin gerçek ticari faaliyete dayanıp dayanmadığı, alıcının ödeme konusunda hangi beyanlarda bulunduğu ve başlangıçta hileli menfaat sağlama amacının bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.

Satın alınan malların teslim alınması ve sonradan ticari amaçla satılması, tek başına dolandırıcılık kastını kanıtlamaz. Malın edinilme koşulları ile ödeme yükümlülüğünün neden yerine getirilemediği birlikte değerlendirilmelidir.

Karşılıksız Çek ve Ödeme Taahhütleri

Ticari ilişkide verilen çekin karşılıksız çıkması, tek başına dolandırıcılık suçunun bütün unsurlarını oluşturmaz. Çekle ilgili özel kanuni sorumluluk ile dolandırıcılık suçunun koşulları farklıdır.

Çekin düzenlendiği tarihte şirketin mali durumu, taraflar arasındaki ticaretin gerçekliği ve çekin karşı tarafa verilmesinde hileli davranış bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.

Bir şirketin sonradan ödeme güçlüğüne düşmesiyle, ödeme kabiliyeti hakkında hileli yöntemler kullanılarak mal alınması aynı hukuki durumda değildir.

Avans Alınmasına Rağmen Malın Teslim Edilmemesi

Mal teslimi veya hizmet sunumu için avans alınması, ticari ilişkilerde olağan bir ödeme yöntemidir. Avansın alınmasından sonra sözleşmenin yerine getirilememesi, tek başına cezai sorumluluk doğurmaz.

Buna karşılık avansın alınması sırasında mevcut olmayan üretim kapasitesinin varmış gibi gösterilmesi veya gerçekte bulunmayan siparişlerin sahte belgelerle desteklenmesi, hileli davranışın varlığına ilişkin araştırmayı gerektirebilir.

Şirketin İflası ve Ticari Başarısızlık

Şirketin iflas etmesi veya ticari faaliyetini sona erdirmesi, önceki borçların dolandırıcılık amacıyla doğurulduğunu kendiliğinden göstermez.

İflastan önce malvarlığının gizlenmesi, alacaklıların zarara uğratılması amacıyla gerçeğe aykırı işlemler gerçekleştirilmesi veya ticari kayıtların hileli biçimde düzenlenmesi ise farklı suçların unsurlarını oluşturabilir.

Bu tür davranışların hileli iflas suçu kapsamında değerlendirilmesi için ilgili suçun özel koşullarının ayrıca gerçekleşmesi gerekir.

Kısmi Ödeme ve Borcun Kabul Edilmesi

Borçlunun kısmi ödeme yapması veya borcunu yazılı olarak kabul etmesi, ticari ilişkinin gerçekliğinin değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.

Ancak kısmi ödeme yapılması, başlangıçta hileli davranış bulunmadığını kesin biçimde kanıtlamaz. Aynı şekilde hiç ödeme yapılmaması da tek başına dolandırıcılık kastını göstermez.

Ödemenin zamanı, miktarı, hangi kaynaktan yapıldığı ve taraflar arasındaki ticari işlemin bütünü değerlendirilmelidir.

Şirketler Arasındaki İşlemlerde Dolandırıcılık İddiaları

Şirket Tüzel Kişiliğinin Dolandırıcılıkta Kullanılması

Bir şirketin ticari işlemler sırasında kullanılması, dolandırıcılık suçunun mutlaka şirket yöneticileri tarafından işlendiğini göstermez. Ceza sorumluluğu gerçek kişilerin somut davranışlarına dayanır.

Şirketin yalnızca görünürde kullanılması, hiçbir gerçek ticari faaliyetinin bulunmaması veya işlem yetkililerinin bilinçli biçimde gerçeğe aykırı bilgiler sunması halinde bu kişilerin bireysel sorumlulukları araştırılmalıdır.

Grup Şirketleri Arasındaki Mal ve Para Transferleri

Aynı kişiler tarafından yönetilen şirketler arasında mal ve para transferi yapılması, tek başına hileli işlem oluşturmaz. Grup şirketleri arasında gerçek ticari faaliyet kapsamında finansman ve mal hareketleri gerçekleşebilir.

Bununla birlikte görünürdeki alım satımların gerçeği yansıtıp yansıtmadığı, malların fiilen teslim edilip edilmediği ve düzenlenen faturaların gerçek ekonomik işlemlere dayanıp dayanmadığı incelenmelidir.

Özellikle şirketlerin aynı adresi kullanması veya ortaklarının akraba olması, diğer delillerle birlikte anlam taşıyabilecek olgulardır. Bu ilişkiler tek başına dolandırıcılık suçunun işlendiğini kanıtlamaz.

Şirket Yöneticilerinin Kişisel Ceza Sorumluluğu

Şirket adına sözleşme imzalayan kişinin cezai sorumluluğu, imza yetkisinin bulunmasından ibaret değildir. Hileli davranışın gerçekleştirilmesine katılıp katılmadığı ve suçun manevi unsurunu taşıyıp taşımadığı araştırılmalıdır.

Şirketin muhasebe kayıtlarından sorumlu kişi, ticari görüşmeleri gerçekleştiren çalışan ve işlemlere sonradan dahil olan yönetici aynı hukuki konumda değildir.

Ceza sorumluluğunun şahsiliği gereğince her sanığın fiili ayrı değerlendirilmelidir.

Ticari Dolandırıcılık İddialarında İspat Sorunları

Sözleşmeler, Faturalar ve Ticari Defterler

Ticari dolandırıcılık iddialarında yazılı sözleşmeler, faturalar, sevk irsaliyeleri, teslim belgeleri ve ticari defterler maddi olayın belirlenmesinde önem taşır.

Ancak belge düzenlenmiş olması, belgede gösterilen işlemin fiilen gerçekleştiğini her zaman kanıtlamaz. Faturanın dayandığı mal veya hizmet hareketi, tarafların muhasebe kayıtları ve teslim bilgileri karşılaştırılmalıdır.

Ticari defterlerin birbirleriyle uyumu, işlemlerin hangi tarihlerde kaydedildiği ve muhasebe belgelerinin gerçeği yansıtıp yansıtmadığı incelenmelidir.

Banka Hareketleri ve Ödeme Kayıtları

Banka hesap hareketleri, ticari ilişkide paranın hangi hesaplar arasında aktarıldığını ve ödemelerin zamanını gösterebilir. Bununla birlikte transferin gerçekleştirilmesi, ödemenin hukuki nedenini tek başına ortaya koymaz.

Ödemenin mal bedeli, avans, borç, teminat veya başka bir ekonomik ilişkiye dayanıp dayanmadığı sözleşmeler ve diğer kayıtlarla birlikte belirlenmelidir.

Şirketin Gerçek Faaliyetinin ve Mali Gücünün Araştırılması

Şirketin ticaret sicili kayıtları, vergi mükellefiyeti, geçmiş ticari işlemleri, üretim kapasitesi ve mali tabloları gerçek faaliyetinin araştırılmasında kullanılabilir.

Ancak şirketin mali durumunun zayıf olması ile yöneticilerin hileli davranışlarla menfaat sağlaması aynı değildir. Ekonomik güçlük içinde faaliyet göstermek, tek başına suç oluşturmaz.

Mali inceleme, yalnızca borcun ödenemediğini değil, tarafların ticari ilişki kurulurken hangi koşullarda hareket ettiğini ortaya koymaya yönelmelidir.

Hileli Kastın Dolaylı Delillerle İspatı

Dolandırıcılık kastı çoğu zaman doğrudan bir beyanla kanıtlanamaz. Failin davranışları, ticari ilişkinin kurulma biçimi, kullanılan belgeler ve menfaatin elde edilmesinden sonraki işlemler birlikte değerlendirilir.

Ancak dolaylı delillerin bir araya getirilmesi, her eksik veya şüpheli ticari davranışın suç olarak kabul edilmesine imkan vermez. Her delilin hangi maddi olguyu desteklediği ve suçun unsurlarıyla bağlantısı açıklanmalıdır.

Bilirkişi Raporlarının Kapsamı ve Sınırları

Ticari kayıtların incelenmesi, mali hareketlerin karşılaştırılması ve şirketler arasındaki işlemlerin gerçekliğinin araştırılması bilirkişi incelemesini gerektirebilir.

Bilirkişi, ticari işlemlerin muhasebe ve finans yönünden sonuçlarını açıklayabilir. Buna karşılık sanığın dolandırıcılık kastıyla hareket edip etmediği ve suçun hukuken oluşup oluşmadığına ilişkin nihai değerlendirme mahkemeye aittir.

Raporun dayandığı kayıtların kapsamı, inceleme yöntemi ve ulaşılan sonuçların gerekçesi denetlenebilir olmalıdır.

Şüpheden Sanık Yararlanır İlkesi

Dolandırıcılık suçundan mahkumiyet kurulabilmesi için hileli davranışın, aldatmanın, zararın ve haksız menfaatin sanıkla bağlantısının her türlü makul şüpheden uzak biçimde kanıtlanması gerekir.

Ticari işlemin hukuka uygun bir ekonomik nedenle gerçekleştirilmiş olabileceği yönündeki makul ihtimal delillerle giderilememişse mahkumiyet hükmü kurulamaz.

Ticari Dolandırıcılığın Benzer Suçlardan Farkları

Güveni Kötüye Kullanma Suçundan Farkı

Dolandırıcılıkta hileli davranışlarla karşı tarafın aldatılması ve bu yolla menfaat sağlanması söz konusudur. Güveni kötüye kullanma suçunda ise belirli amaçla zilyetliği devredilen mal üzerinde teslim amacı dışında tasarrufta bulunulması veya devir olgusunun inkar edilmesi değerlendirilir.

Ticari ilişkide malın hangi nedenle teslim edildiği, zilyetliğin nasıl devredildiği ve sonraki tasarrufların niteliği, güveni kötüye kullanma suçu ile dolandırıcılık arasındaki ayrımı belirleyebilir.

Hileli İflas Suçundan Farkı

Hileli iflas, alacaklıların zararına yönelik belirli hileli tasarrufları ve kanunda öngörülen özel koşulları gerektirir. Ticari borcun ödenememesi veya şirketin iflas etmesi tek başına bu suçu oluşturmaz.

Dolandırıcılıkta menfaatin hileli davranışlarla elde edilmesi incelenirken hileli iflasta borçlunun malvarlığına ve alacaklıların haklarına yönelik özel davranışlar değerlendirilir.

Bankacılık ve Bilişim Sistemleriyle Dolandırıcılıktan Farkı

TCK m. 158/1-f, bilişim sistemlerinin veya banka ve kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle gerçekleştirilen dolandırıcılığı düzenlemektedir.

Ticari bir ödemenin banka aracılığıyla yapılması, tek başına bu nitelikli halin oluştuğunu göstermez. Banka veya bilişim sisteminin hileli davranışın gerçekleştirilmesinde nasıl kullanıldığı araştırılmalıdır.

Bir ticari dolandırıcılık fiilinin koşullarına göre birden fazla nitelikli halle ilişkilendirilmesi mümkün olmakla birlikte her nitelikli halin kanuni unsurları ayrıca belirlenmelidir.

Yargıtay Kararlarında Ticari İhtilaf ve Dolandırıcılık

Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2026/97 Sayılı Kararı

Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 18 Şubat 2026 tarihli, 2024/277 E., 2026/97 K. sayılı kararı, ticari uyuşmazlık ile nitelikli dolandırıcılık arasındaki ayrım bakımından önem taşımaktadır.

Kararda, şirketler arasındaki mal ve hizmet ilişkileri kapsamında düzenlenen çeklerin karşılıksız kalması nedeniyle açılan ceza davası incelenmiştir.

Ceza Genel Kurulu, uyuşmazlığa konu şirketlerin gerçek ticari faaliyetlerinin, ödeme kabiliyetlerinin ve aralarındaki mal hareketlerinin yeterince araştırılmadığını belirlemiştir.

Özellikle şirketlerin vergi mükellefiyeti, ticari işlem hacimleri, çek bedellerini karşılayabilecek mali güçlerinin bulunup bulunmadığı ve alım satım işlemlerinin gerçekliği üzerinde durulmuştur.

Ceza Genel Kurulu, sanıkların dolandırıcılık suçunu işlediklerini kesin biçimde kabul etmemiş, eksik araştırmaya dayanan beraat hükümlerini bozmuştur. Karar, ticari ihtilaf bulunduğu gerekçesiyle doğrudan beraat kararı verilmesinin de yeterli maddi araştırma yapılmadan hukuken isabetli olmayabileceğini göstermektedir.

TCK 158/1-h Kapsamında Ticari Faaliyet Ölçütü

Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 16 Nisan 2024 tarihli, 2023/6247 E., 2024/4994 K. sayılı kararında, tacir sıfatı ile ticari faaliyet kapsamında gerçekleştirilen dolandırıcılığın hukuki niteliği değerlendirilmiştir.

Kararda ele alınan olayda, ticari işletme adına yürütülen iş bulma vaadiyle menfaat sağlanması nedeniyle verilen önceki bozma kararında, gerçek kişilerin de tacir olabileceği ve tacir sıfatının mutlaka şirket tüzel kişiliğini gerektirmediği belirtilmiştir.

Bu yaklaşım, TCK m. 158/1-h kapsamındaki nitelikli halin yalnızca şirket yöneticilerine özgü olmadığını göstermektedir. Ancak tacir sıfatının bulunması, dolandırıcılık suçunun diğer unsurlarının araştırılması gerekliliğini ortadan kaldırmaz.

Hukuki İhtilaf Gerekçesiyle Eksik Soruşturma Yapılması

Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 27 Nisan 2026 tarihli, 2026/526 E., 2026/4540 K. sayılı kararında, finansal danışmanlık hizmeti kapsamında alınan ücret nedeniyle yapılan dolandırıcılık şikayeti incelenmiştir.

Şüphelinin belirli miktarda kredi temin edeceğini söyleyerek para aldığı, ancak vaat edilen kredinin sağlanmadığı iddia edilmiştir. Cumhuriyet başsavcılığınca uyuşmazlık hukuki ihtilaf kabul edilerek kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiştir.

Yargıtay, şüphelinin gerçekten finansal danışmanlık faaliyeti yürütüp yürütmediğinin, önceki bankacılık deneyiminin ve taraflar arasındaki işlemlerin yeterince araştırılmadığını belirterek kanun yararına bozma kararı vermiştir.

Karar, bir uyuşmazlığın sözleşmeden kaynaklanmasının ceza soruşturmasını gereksiz hale getirmediğini, ancak suçun varlığının da somut delillerle belirlenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Ticari Dolandırıcılık İddialarında Hukuki Başvuru Yolları

Ceza Şikayeti ile Alacak Davasının Farkları

Ceza soruşturmasının amacı suçun işlenip işlenmediğinin araştırılması ve kanuni koşullarla ceza sorumluluğunun belirlenmesidir. Alacak veya tazminat davası ise özel hukuk ilişkisinden doğan ekonomik taleplerin karara bağlanmasını amaçlar.

Ticari alacağın tahsil edilememesi, dolandırıcılık suçunun kanuni unsurları bulunmadıkça ceza sorumluluğu doğurmaz. Bununla birlikte taraflar arasında sözleşme bulunması, hileli davranışlara ilişkin somut iddiaların araştırılmasını engellemez.

Ceza Soruşturmasının Ticari Alacak Davasına Etkisi

Aynı ticari olay hem ceza soruşturmasına hem de alacak veya tazminat davasına konu olabilir. Ancak iki yargılamanın amaçları ve ispat koşulları farklıdır.

Ceza soruşturmasında elde edilen banka kayıtları, belgeler ve bilirkişi raporları hukuk uyuşmazlığında önem taşıyabilir. Buna karşılık sözleşmeye dayanan borcun mevcut olması, ceza sorumluluğunun da bulunduğunu kendiliğinden göstermez.

Hukuki İhtilaf Niteliğindeki Olaylarda Beraat

Ticari ilişkiye dayanan suçlamada dolandırıcılık suçunun maddi veya manevi unsurlarının bulunmadığı belirlenirse ilgili beraat hükmü uygulanmalıdır.

Hileli davranışın veya suçun diğer unsurlarının sanık tarafından gerçekleştirildiği her türlü makul şüpheden uzak biçimde ispatlanamıyorsa CMK m. 223/2-e kapsamında beraat kararı verilmesi gerekir.

Mahkemenin yalnızca taraflar arasında sözleşme bulunduğunu belirtmesi yeterli olmayabilir. Sözleşmenin gerçek ekonomik niteliği ve dolandırıcılık iddiasına dayanak gösterilen davranışlar incelenmelidir.

Nitelikli Dolandırıcılıkta Görevli Mahkeme

25 Aralık 2025 tarihinde yürürlüğe giren 7571 sayılı Kanunla nitelikli dolandırıcılık suçu, 5235 sayılı Kanun'un ağır ceza mahkemelerinin görev alanını belirleyen özel suç listesinden çıkarılmıştır.

Bu tarihten sonra açılan TCK m. 158 kapsamındaki davalar, başka bir görev nedeni bulunmadıkça asliye ceza mahkemesinde görülmektedir.

Ancak değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihte ağır ceza mahkemesinde görülmekte olan veya istinaf ya da temyiz incelemesinde bulunan davalarda, yalnızca görev kuralının değişmesi nedeniyle görevsizlik veya bozma kararı verilemez. Bu davalar önceki görev düzeni çerçevesinde kesin hükme kadar sürdürülür.

Ticari Dolandırıcılık Suçlamalarına Karşı Savunma

Ticari faaliyet nedeniyle dolandırıcılık suçlamasıyla karşılaşan kişinin hukuki durumunun değerlendirilmesinde öncelikle isnat edilen hileli davranışın somutlaştırılması gerekir.

Sözleşmenin kurulma koşulları, ticari faaliyetin gerçekliği, ödeme imkanları, mal ve hizmet hareketleri ile zararın doğum nedeni araştırılmalıdır. Şirketin ekonomik güçlüğe düşmesi, ticari yükümlülüğün yerine getirilmemesi ve hileli menfaat sağlama iradesi birbirinden ayrılmalıdır.

Savunmanın yalnızca uyuşmazlığın ticari nitelikte olduğunu ileri sürmesi yeterli olmayabilir. Aynı şekilde iddia makamının yalnızca borcun ödenmediğini göstermesi de dolandırıcılık suçunun ispatı için yeterli değildir.

Ticari Faaliyetlerde Dolandırıcılık ve Hukuki İhtilaf Ayrımına İlişkin Hukuki Değerlendirme

Ticari faaliyetlerde dolandırıcılık suçunun oluşması, sözleşmenin yerine getirilmemesinden farklı olarak hileli davranışlarla aldatma ve haksız menfaat sağlanması koşullarına bağlıdır. Ticari riskin gerçekleşmesi, işletmenin başarısız olması veya borcun ödenememesi tek başına ceza sorumluluğu doğurmaz.

Bununla birlikte sözleşmenin bulunması, ticari ilişkinin görünürde gerçek olması veya tarafların daha önce ticaret yapmış olması da dolandırıcılık ihtimalini bütünüyle ortadan kaldırmaz.

Ticari ihtilaf ile dolandırıcılık arasındaki hukuki sınır, borcun ödenip ödenmediğinden ziyade menfaatin hangi davranışlarla elde edildiği ve bu davranışların karşı tarafın iradesini nasıl etkilediği üzerinden belirlenmelidir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2026 tarihli kararı da ticari kayıtların, şirketlerin gerçek faaliyetlerinin ve ödeme kapasitelerinin yeterli biçimde araştırılmasını gerekli görmektedir. Bu incelemenin amacı ticari başarısızlığı suç saymak veya sözleşmeye dayanan bütün olayları ceza hukukunun dışında bırakmak değildir.

Ceza sorumluluğuna ilişkin değerlendirme, hileli davranışın varlığının, aldatma ile ekonomik tasarruf arasındaki ilişkinin ve dolandırıcılık kastının hukuka uygun delillerle ispatlanmasına dayanmalıdır.

Kaynaklar: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (m. 157, 158, 155, 161, 168 ve 204-207), 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (m. 160, 170, 172, 173, 217 ve 223), 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m. 12 ve ilgili ticari işletme hükümleri), 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 5235 sayılı Kanun, 7571 sayılı Kanun, Yargıtay Ceza Genel Kurulu 18.02.2026 tarihli 2024/277 E., 2026/97 K. sayılı kararı, Yargıtay 11. Ceza Dairesi 16.04.2024 tarihli 2023/6247 E., 2024/4994 K. sayılı kararı, Yargıtay 11. Ceza Dairesi 27.04.2026 tarihli 2026/526 E., 2026/4540 K. sayılı kararı. İlgili yargı kararları ve diğer emsal kararların araştırılması için Adli Bilişim İçtihat Arşivi incelenebilir.

Yazar

Av. Ramazan Sertan Safsöz

Kurucu Avukat

Teknik mahiyeti güçlü uyuşmazlıklarda ceza hukuku ile bilişim hukuku kesişiminde yürüttüğü çalışmalarıyla tanınmaktadır. Özellikle dijital delillerin belirleyici olduğu soruşturma ve kovuşturmalarda, elektronik cihaz incelemeleri, iletişim verileri ve sayısal / mali kayıtlar etrafında şekillenen hukuki uyuşmazlıklar üzerinde yoğunlaşmaktadır. Bu çerçevede, teknik inceleme ile hukuki değerlendirmeyi aynı düzlemde ele alan ve yerleşik kabullerin ötesine geçen savunma yaklaşımları geliştirmektedir.

İletişim

Yasal Uyarı

Bu makaledeki açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her somut olay kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir. Bu nedenle, hukuki durumunuza uygun değerlendirme için profesyonel destek alınması gerekir.